Nhận thấy rằng các thợ đào mới thường gặp khó khăn trong việc lựa chọn thiết bị và chiến lược. Hóa ra, tất cả phụ thuộc vào một yếu tố then chốt — thuật toán khai thác mà một đồng coin cụ thể sử dụng. Đây không chỉ là thuật ngữ kỹ thuật, mà còn là “mã toán học” xác định ai có thể tham gia khai thác và chi phí sẽ là bao nhiêu.

Hãy cùng tìm hiểu xem thuật toán khai thác là gì. Về cơ bản, đây là bộ quy tắc biến quá trình khai thác thành việc giải các bài toán toán học phức tạp. Thợ đào giải được bài toán đầu tiên sẽ nhận phần thưởng là các đồng coin mới. Nghe có vẻ đơn giản, nhưng đằng sau đó là lượng công suất tính toán khổng lồ và sự đảm bảo an toàn mạng lưới nghiêm ngặt.

Tại sao lại có nhiều thuật toán khác nhau như vậy? Có ba lý do chính. Thứ nhất, các thuật toán khác nhau đòi hỏi phần cứng khác nhau — một số phù hợp với ASIC chuyên dụng, số khác có thể chạy trên card đồ họa thông thường. Thứ hai, đó là vấn đề phân quyền — một số thuật toán được thiết kế đặc biệt để ngăn chặn độc quyền của các trang trại lớn. Thứ ba, mỗi dự án muốn trở nên độc đáo và nổi bật trên thị trường.

Bây giờ đi vào chi tiết. Bitcoin sử dụng SHA-256 — đây là thuật toán khai thác nghiêm ngặt, do NSA phát triển. Hiện tại, sức mạnh mạng lưới khoảng 859 EH/s, nghĩa là một lượng tính toán khổng lồ mỗi giây. Để khai thác Bitcoin, cần các thiết bị ASIC đặc biệt, giá không hề rẻ. Nhưng đổi lại, mức độ an toàn của mạng lưới ở mức cực cao. Phù hợp chủ yếu với các nhà vận hành chuyên nghiệp có nguồn điện giá rẻ.

Trong khi đó, Dogecoin và Litecoin sử dụng Scrypt — một phương pháp hoàn toàn khác. Thuật toán này yêu cầu nhiều bộ nhớ hơn là sức mạnh tính toán, nên có thể chạy trên GPU thông thường. Các khối được tạo ra nhanh hơn nhiều — khoảng mỗi phút một khối đối với Dogecoin. Thêm vào đó, còn có khả năng khai thác kết hợp: có thể đào Dogecoin và Litecoin cùng lúc, giúp tăng lợi nhuận. Đây thực sự là mức cạn dễ tiếp cận cho người mới bắt đầu.

Ethereum Classic dùng Ethash — là một câu chuyện khác. Yêu cầu card đồ họa mạnh và hoạt động với bộ dữ liệu DAG kích thước khoảng 6-8GB. Thuật toán này được thiết kế đặc biệt để làm cho các thiết bị ASIC trở nên kém hiệu quả. Phù hợp cho những ai muốn thử khai thác bằng GPU, mặc dù lợi nhuận thấp hơn.

Còn có RandomX dành cho Monero — cực kỳ thân thiện với CPU, cho phép khai thác trên hầu hết các máy tính. X11 trong Dash kết hợp 11 hàm băm khác nhau để tăng cường bảo mật. Equihash trong Zcash cũng chống ASIC và yêu cầu nhiều bộ nhớ.

Điều thú vị là trong tương lai, các thuật toán khai thác sẽ tiếp tục tiến hóa. Với sự phát triển của công nghệ nano (chíp 3nm, 2nm), các giải pháp tiết kiệm năng lượng hơn sẽ xuất hiện. Nhiều dự án sẽ cố gắng tạo ra các thuật toán động, thay đổi yêu cầu theo định kỳ để làm cho việc phát triển ASIC trở nên không khả thi về mặt kinh tế. Điều này giúp các thợ đào cá nhân duy trì khả năng cạnh tranh lâu hơn.

Ngoài ra, còn có xu hướng khai thác “xanh”. Đến năm 2024, hơn một nửa công suất Bitcoin đã sử dụng năng lượng tái tạo. Các thuật toán mới sẽ được tối ưu hóa cho năng lượng mặt trời và gió, với hệ thống quản lý thông minh tự động tăng tải khi có dư thừa năng lượng sạch.

Sau khi Ethereum chuyển sang PoS vào tháng 9 năm 2022, (tiêu thụ năng lượng giảm 99.95%), nhiều dự án đang xem xét các mô hình đồng thuận hybrid. Nhưng PoW vẫn giữ vai trò quan trọng nhờ độ tin cậy và khả năng chống kiểm duyệt của nó.

Tóm lại: nếu bạn là chuyên gia có ngân sách lớn và nguồn điện rẻ — chọn Bitcoin và SHA-256. Nếu là người mới với nguồn lực hạn chế — thử Scrypt trên GPU. Nếu quan tâm đến phân quyền và muốn giúp mạng duy trì tính phân tán — hãy chú ý đến các thuật toán chống ASIC như RandomX hoặc Ethash. Hiểu rõ thuật toán khai thác là bước đầu tiên để lựa chọn chiến lược khai thác tiền điện tử một cách có ý thức.