#USIranCeasefireTalksFaceSetbacks

Sự sụp đổ rõ ràng trong đà đình chiến giữa Mỹ và Iran không phải do một thất bại đơn lẻ, mà là sự hội tụ của những mâu thuẫn cấu trúc, thực tế chiến trường và sự thiếu tin tưởng chiến lược chưa bao giờ được giải quyết—chỉ tạm thời dừng lại.
Ở cốt lõi, chính bản thân lệnh ngừng bắn mang tính mơ hồ cơ bản. Cả Washington và Tehran đều bắt đầu đàm phán với những định nghĩa thành công không tương thích. Hoa Kỳ đã coi đình chiến như một con đường để tháo dỡ khả năng hạt nhân của Iran và hạn chế ảnh hưởng khu vực của Iran, trong khi Iran khăng khăng giữ lại việc làm giàu uranium, duy trì tự chủ chiến lược và đảm bảo giảm trừng phạt. Những vị trí này không chỉ cách xa nhau—chúng còn loại trừ lẫn nhau trong hình thức hiện tại.
Sự khác biệt này còn bị làm phức tạp bởi các câu chuyện mâu thuẫn về những gì thực sự đã được thống nhất. Các quan chức Mỹ tuyên bố tiến bộ trong việc chấm dứt làm giàu và mở lại các tuyến thương mại chính, trong khi Iran công khai bác bỏ những diễn giải đó và cáo buộc Washington xuyên tạc. Kết quả là một lệnh ngừng bắn dựa trên “thỏa thuận để bất đồng,” nơi cả hai bên đều dự đoán chiến thắng trong nội bộ trong khi âm thầm chuẩn bị cho cuộc đối đầu mới.
Trên thực địa, các vi phạm và xung đột proxy đang làm xói mòn niềm tin gần như ngay lập tức. Các cuộc không kích của Israel ở Lebanon, mà Iran coi là một phần của xung đột rộng hơn, đã kích hoạt các cáo buộc rằng Mỹ không thể thực thi các điều khoản của lệnh ngừng bắn. Tuy nhiên, Washington xem các chiến trường này là riêng biệt, phơi bày một điểm yếu nghiêm trọng: không có sự hiểu biết chung về phạm vi địa lý của lệnh ngừng bắn. Sự ngắt kết nối này biến mọi leo thang khu vực thành một yếu tố có thể phá vỡ thỏa thuận.
Thêm vào đó, vai trò của các bên thứ ba làm mất ổn định quá trình này. Sự do dự của Israel trong việc hoàn toàn phù hợp với các điều khoản đình chiến, áp lực liên tục của Iran đối với các quốc gia Vùng Vịnh, và căng thẳng kéo dài ở các tuyến vận chuyển như Eo biển Hormuz đều tạo ra các xung đột song song mà ngoại giao gặp khó khăn trong việc kiểm soát. Do đó, lệnh ngừng bắn không phải là một cơ chế hòa bình toàn diện—nó chỉ là một sự tạm dừng hẹp trong một hệ thống chiến tranh rộng lớn hơn.
Về mặt ngoại giao, các nỗ lực trung gian—đặc biệt bởi Pakistan—đã ngăn chặn sự sụp đổ hoàn toàn nhưng chưa tạo ra sự đoàn kết. Các cuộc đàm phán nhiều lần gần như thất bại, đòi hỏi các can thiệp phút chót để giữ các kênh liên lạc mở. Điều này cho thấy khung đàm phán mang tính phản ứng hơn là ổn định, phụ thuộc vào quản lý khủng hoảng thay vì sự phù hợp chiến lược.
Một yếu tố then chốt khác là thời điểm và động lực. Đối với Mỹ, lệnh ngừng bắn giữ vững các thành tựu quân sự và tạo đòn bẩy cho một thỏa thuận mạnh hơn. Đối với Iran, nó cung cấp không gian thở để phục hồi sau các tổn thất trên chiến trường và điều chỉnh chiến lược. Sự bất đối xứng này khiến cả hai bên đều hưởng lợi từ việc trì hoãn, nhưng vì những lý do hoàn toàn khác nhau—làm cho một thỏa thuận bền vững ít khả thi hơn và trì hoãn chiến thuật trở nên hấp dẫn hơn.
Cuối cùng, sự thiếu tin tưởng lịch sử vẫn còn tồn tại. Việc Iran từ chối rõ ràng các điều khoản đề xuất, thậm chí trước khi các cuộc đàm phán chính thức tiến triển, phản ánh niềm tin sâu sắc hơn rằng các cam kết của Mỹ có thể bị đảo ngược và phụ thuộc vào chính trị. Di sản của các thỏa thuận bị phá vỡ hoặc tranh cãi vẫn tiếp tục hình thành quyết định nhiều hơn bất kỳ tín hiệu ngoại giao hiện tại nào.
Thực tế, lệnh ngừng bắn không thất bại vì ngoại giao đã dừng lại—nó đang yếu đi vì ngoại giao hoạt động dựa trên những giả định không tương thích. Nếu không có sự thống nhất về các vấn đề cốt lõi—chính sách hạt nhân, ảnh hưởng khu vực, cơ chế thực thi, và vai trò của các proxy—quá trình này vẫn còn mong manh về cấu trúc. Những gì tồn tại hiện nay không phải là con đường dẫn tới hòa bình, mà là một trạng thái cân bằng tạm thời duy trì bởi mệt mỏi, áp lực và sự không chắc chắn.