#特朗普再下最后通牒 Theo thông tin công khai hiện nay, “kế hoạch mười điểm” mà hai bên Iran và Mỹ đưa ra (phía Iran) và “kế hoạch 15 điểm” (phía Mỹ) tồn tại bất đồng căn bản về các yêu cầu cốt lõi; trong ngắn hạn, khả năng đạt được một sự “hòa giải toàn diện, tay bắt mặt mừng” là khá thấp. Phân tích cụ thể như sau:

1 Bất đồng cốt lõi khó có thể dung hòa

Vấn đề hạt nhân: Mỹ yêu cầu Iran phải tháo dỡ hoàn toàn các cơ sở hạt nhân, từ bỏ năng lực làm giàu uranium và chấp nhận cơ chế kiểm tra quốc tế nghiêm ngặt; trong “kế hoạch mười điểm” phía Iran lại không đề cập rõ ràng vấn đề hạt nhân. Trên thực tế, lập trường của Iran là giữ lại năng lực hạt nhân như một biện pháp răn đe chiến lược; hai bên gần như không có không gian để thỏa hiệp về vấn đề này.
eo biển Hormuz: Mỹ kiên trì bảo đảm tự do hàng hải qua eo biển, phản đối việc Iran đặt ra quy định thông hành hoặc thu phí; phía Iran thì nhấn mạnh chủ quyền đối với eo biển, đề xuất thông qua cơ chế thu phí để bảo đảm an toàn cho việc đi lại. Nhận thức khác biệt về quyền kiểm soát eo biển giữa hai bên là rất lớn.
Vấn đề các lực lượng đại diện trong khu vực: Mỹ yêu cầu Iran ngừng hỗ trợ các đồng minh trong khu vực như Hezbollah và lực lượng Houthi; phía Iran lại yêu cầu ngừng bắn toàn diện, bao gồm cả việc chấm dứt các hoạt động quân sự đối với các đồng minh. Lập trường của hai bên về vấn đề này xung đột trực tiếp với nhau.

2 Thiếu tin cậy và vấn đề về cơ chế thực thi

Phía Iran cho rằng Mỹ “vừa đàm phán vừa tấn công”, các đợt công kích quân sự vẫn tiếp tục diễn ra, khiến Mỹ không thể tin tưởng vào thiện chí đàm phán của phía Mỹ; trong khi Mỹ lại lo ngại Iran sẽ tái vũ trang hoặc mở rộng mạng lưới các lực lượng đại diện trong thời gian ngừng bắn. Hai bên thiếu nền tảng tin cậy cơ bản.
Ngay cả khi đạt được ngừng bắn tạm thời, hai bên vẫn bất đồng về cơ chế thực thi và cách thức giám sát, khó có thể thiết lập một cơ chế bảo đảm hiệu quả để bảo đảm hiệp định được triển khai.

3 Các yếu tố ràng buộc mang tính thực tế

Áp lực chính trị trong nội bộ Mỹ (như do cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ đang đến gần, giá dầu tăng ảnh hưởng đến đời sống người dân) khiến Mỹ có động lực thúc đẩy đàm phán, nhưng lại khó có thể từ bỏ các yêu cầu cốt lõi; phía Iran, dù chịu tổn thất ở cấp độ chiến thuật, nhưng về mặt chiến lược vẫn giữ thế chủ động và không muốn chấp nhận “liên minh dưới thế gò bó”.
Tình hình khu vực rất phức tạp. Lập trường và hành động của các quốc gia trong khu vực như Israel, Saudi Arabia… cũng sẽ ảnh hưởng đến tiến trình đàm phán Mỹ-Iran, làm gia tăng độ khó để đạt được thỏa thuận.

Tóm lại, trong ngắn hạn, khả năng hai bên Mỹ-Iran đạt được ngừng bắn có giới hạn hoặc nhượng bộ cục bộ cao hơn, nhằm giảm xung đột và khủng hoảng năng lượng; tuy nhiên, để đạt được một sự “hòa giải toàn diện” thì cả hai bên cần phải có sự nhượng bộ mang tính thực chất đối với lợi ích cốt lõi. Hiện tại, khả năng này được đánh giá là thấp.