Bạn biết đấy, gần đây tôi nhận thấy rằng trong các nhóm crypto ngày càng xuất hiện nhiều câu hỏi kiểu như 'đây có phải là mô hình Ponzi không?' Vậy nên tôi quyết định tìm hiểu tại sao mọi người lại dễ dàng dính vào nó như vậy.

Cấu trúc của nó cực kỳ đơn giản. Mô hình Ponzi hoạt động như sau: bạn gửi tiền vào, nghĩ rằng chúng đang sinh lợi và mang lại thu nhập. Thực ra, những người tổ chức lấy tiền của người mới và phân phát cho bạn như là 'lợi nhuận'. Khi dòng người mới bắt đầu giảm sút — tất cả sụp đổ. Không có lợi nhuận thực sự nào cả, chỉ là phân phối lại tiền.

Điều làm tôi ngạc nhiên là nhiều người thường không nhận ra các dấu hiệu rõ ràng. Hứa hẹn 10-15% mỗi ngày? Đó đã là dấu hiệu đỏ. 300% mỗi tháng? Không phải đầu tư, đó là sòng bạc. Nhưng điều tinh vi nhất là khi mô hình Ponzi giả dạng thành 'nền tảng đầu tư' hoặc 'dự án DeFi với lợi nhuận hàng năm 1000%'. Nghe có vẻ khoa học, nhưng thực ra chỉ là một cách đóng gói mới của những lời dối trá cũ.

Còn một điểm nữa — tập trung vào việc thu hút người mới tham gia. Nếu dự án liên tục nói 'mời bạn bè', 'các cấp độ đối tác', 'cơ cấu' — đó không phải là đầu tư, đó là hình thức kim tự tháp. Trong các dự án bình thường, sản phẩm quan trọng hơn số lượng người mới.

BitConnect, PlusToken — là những ví dụ điển hình cho thấy mô hình Ponzi có thể phát triển đến quy mô gây thiệt hại hàng triệu. BitConnect sụp đổ vào năm 2018, mọi người mất hết. PlusToken vào năm 2019 trở thành một trong những kim tự tháp crypto lớn nhất. Và mỗi lần người ta đều nói 'tôi không biết'.

Làm thế nào để tránh? Thứ nhất, hãy kiểm tra người sáng lập. Họ là ai? Có lịch sử trong ngành không? Thứ hai, yêu cầu minh bạch. Tiền ở đâu, đi đâu, lợi nhuận được tạo ra như thế nào? Nếu không có câu trả lời — hãy rút lui. Thứ ba, nhớ rằng: crypto là rủi ro, nhưng không nên quá tốt để là sự thật. Nếu nghe như chuyện cổ tích — đó không phải là đầu tư.

Hãy sử dụng các nền tảng uy tín, đừng bỏ nhiều hơn số tiền bạn sẵn sàng mất, học cách hiểu rõ những gì bạn đang mua. Điều này có hiệu quả. Mô hình Ponzi tồn tại vì mọi người muốn kiếm tiền nhanh. Nhưng tiền nhanh thường là tiền của người khác, và sau đó bị lấy đi từ bạn.