Vốn kiên nhẫn hàng trăm tỷ đang tăng tốc gia nhập, ngân hàng hệ thống AIC mở rộng lên 9 nhà

Ngân hàng Bưu chính Tiết kiệm Trung Quốc (Postal Savings Bank of China) mới đây đã chính thức tuyên bố rằng Công ty Đầu tư Tài sản Tài chính Trung Bưu (viết tắt “Trung Bưu Đầu tư”) thuộc sở hữu của ngân hàng này đã được phê duyệt để khai trương, với vốn đăng ký 100 tỷ NDT. Công ty đầu tư tài sản tài chính mới thành lập này (AIC) ngay trong ngày khởi động đã ký thỏa thuận hợp tác với 14 đơn vị ở các lĩnh vực như mạch tích hợp, năng lượng sạch, sản xuất tiên tiến… nhanh chóng đi vào “mặt trận chủ lực” của đổi mới công nghệ.

Từ đó, toàn bộ sáu ngân hàng quốc doanh lớn về mảng AIC đã được triển khai xong, số lượng AIC thuộc hệ ngân hàng thương mại nhà nước mở rộng lên 9 đơn vị, tổng vốn đăng ký đạt 1485 tỷ NDT. Từ khi bắt đầu thử nghiệm theo đợt đầu tiên vào năm 2017, đến nay với nguồn vốn kiên nhẫn quy mô nghìn tỷ đang tăng tốc chảy vào công nghệ cao (“hard tech”) và năng lực sản xuất mới, lực lượng đầu tư cổ phần của hệ ngân hàng đang tái định hình bức tranh dịch vụ tài chính công nghệ.

Tập hợp đầy đủ giấy phép AIC của các ngân hàng quốc doanh

Ngân hàng Bưu chính Tiết kiệm Trung Quốc mới đây đã công bố thông báo rằng, đã nhận được văn bản phê duyệt của Cơ quan Quản lý Giám sát Tài chính Quốc gia (NFRA), theo đó Công ty Đầu tư Tài sản Tài chính Trung Bưu thuộc công ty con của ngân hàng được phép khai trương, với vốn đăng ký 100 tỷ NDT, địa điểm đăng ký tại Bắc Kinh. Cũng trong ngày, Trung Bưu Đầu tư tại cuộc họp khởi động dịch vụ đổi mới công nghệ đã ký thỏa thuận khung hợp tác kinh doanh với 14 đơn vị thuộc các lĩnh vực như mạch tích hợp, năng lượng sạch, sản xuất tiên tiến và đầu tư công nghiệp.

Chủ tịch và đại diện pháp lý của Trung Bưu Đầu tư do Đỗ Xuân Dã (Du Chunye) – phó giám đốc, thư ký hội đồng quản trị của Ngân hàng Bưu chính Tiết kiệm Trung Quốc – đảm nhiệm. Trong thông báo, Ngân hàng Bưu chính Tiết kiệm Trung Quốc cũng nêu rõ rằng Trung Bưu Đầu tư sẽ tập trung vào việc phục vụ nền kinh tế thực thể; thông qua việc triển khai thí điểm nghiệp vụ chuyển nợ thành vốn theo cơ chế thị trường và đầu tư cổ phần, phát huy vai trò hỗ trợ đổi mới công nghệ và các doanh nghiệp tư nhân, góp phần thúc đẩy sự phát triển của năng lực sản xuất mới.

Việc thành lập Trung Bưu Đầu tư đánh dấu việc các AIC của toàn bộ sáu ngân hàng quốc doanh lớn đã được “tập hợp đầy đủ”. Trước đó, AIC thuộc Ngân hàng Công thương, Ngân hàng Nông nghiệp, Ngân hàng Trung Quốc, Ngân hàng Xây dựng và Ngân hàng Giao thông cũng đã lần lượt vận hành trong nhiều năm. Cộng thêm 3 AIC của các ngân hàng cổ phần – Ngân hàng Hưng Thịnh, Ngân hàng Chiêu Thương và Ngân hàng Trung Tín – đã được niêm yết và khai trương vào cuối năm 2025, số lượng AIC thuộc hệ ngân hàng đã mở rộng lên 9 đơn vị.

Xét quy mô vốn đăng ký, AIC của Ngân hàng Công thương và Ngân hàng Xây dựng đều dẫn đầu với 270 tỷ NDT. Đầu tư Nông nghiệp (Ngân hàng Nông nghiệp và Đầu tư) theo sau với 200 tỷ NDT, trong khi 6 đơn vị còn lại có vốn đăng ký nằm trong khoảng 100 tỷ đến 150 tỷ NDT. Tổng vốn đăng ký hợp nhất của 9 tổ chức đạt 1485 tỷ NDT.

Về mức độ hoạt động đầu tư, theo dữ liệu của Tong cảnh báo doanh nghiệp (Enterprise early warning) cho thấy Đầu tư Nông nghiệp đã đầu tư vào 264 doanh nghiệp, Đầu tư của Công thương (Gông Gong Touzi) hơn 230 doanh nghiệp, nằm trong nhóm dẫn đầu. Về quy mô tài sản, tính đến cuối nửa đầu năm 2025, tổng tài sản của Đầu tư Công thương gần 2000 tỷ NDT; Đầu tư Nông nghiệp và Đầu tư Xây dựng – Tín dụng (Jianxin Investment) đều vượt 1200 tỷ NDT. Xét từ 5 AIC của các ngân hàng quốc doanh đã công bố kết quả kinh doanh, trong nửa đầu năm 2025, lợi nhuận ròng của Đầu tư Công thương đạt 27.09 tỷ NDT; Đầu tư Nông nghiệp và Đầu tư Jianxin lần lượt là 19.36 tỷ NDT và 11.95 tỷ NDT.

Nhà phân tích của Công ty Chứng khoán Chiết Thương, Đỗ Tần Chuan, cho biết hiện nay định hướng đầu tư của AIC ngân hàng tập trung cao vào “đầu tư sớm, đầu tư nhỏ, đầu tư dài hạn, đầu tư công nghệ cứng”. Sau năm 2024, dòng vốn chủ yếu chảy vào lĩnh vực công nghệ cứng như bán dẫn, năng lượng mới và dược sinh học. Đằng sau xu hướng này là việc các ngân hàng thương mại truyền thống đang chịu áp lực phải chuyển đổi chủ động do biên lãi ròng (NIM) bị thu hẹp, nhu cầu tín dụng không đủ, ROE đi xuống… Các ngành công nghiệp mới có đặc điểm tăng trưởng cao, chu kỳ dài và “nhẹ tài sản”, khiến mô hình tín dụng truyền thống khó kết nối hiệu quả với nhu cầu tài trợ của họ; và AIC chính là mảnh ghép bù đắp điểm yếu của ngân hàng ở mảng đầu tư trực tiếp.

Liên động cho vay và đầu tư vẫn cần gỡ nút “lệch cấu trúc”

Khi đội ngũ AIC thuộc hệ ngân hàng tiếp tục mở rộng, các AIC của ngân hàng quốc doanh và ngân hàng cổ phần đang thể hiện con đường phát triển khác biệt, cùng nhau xây dựng hệ thống dịch vụ tài chính công nghệ đa tầng.

Xét về bố trí nghiệp vụ, AIC của Ngân hàng Bưu chính Tiết kiệm Trung Quốc, Ngân hàng Trung Tín, Ngân hàng Hưng Thịnh và Ngân hàng Chiêu Thương trong các thông báo về việc được phê duyệt khai trương đều nêu rõ sẽ tập trung vào đổi mới công nghệ và năng lực sản xuất mới. Tuy nhiên, xét theo cách làm cụ thể thì sự phân hóa đã dần hiện rõ.

Trong một báo cáo nghiên cứu, Công ty Chứng khoán Chiết Thương phân tích rằng AIC của các ngân hàng quốc doanh thường hợp tác nhiều với nguồn vốn nhà nước địa phương; ma trận quỹ theo mô hình “double GP” và các trường hợp theo mô hình quỹ mẹ-con khá nhiều; phạm vi đầu tư rộng hơn, có liên quan cả tới ngành truyền thống lẫn ngành mới nổi. Trong khi đó, AIC của ngân hàng cổ phần được thành lập muộn hơn, các trường hợp tham gia chủ yếu là đầu tư trực tiếp cổ phần và liên động cho vay – đầu tư; trọng tâm chính là các lĩnh vực mới nổi như năng lượng mới và vật liệu mới.

Nghiên cứu viên cấp cao của Viện Nghiên cứu PanGu (PanGu Think Tank), Giang Hàn, cho biết AIC của ngân hàng quốc doanh nhờ hệ thống mạng lưới chi nhánh quy mô lớn và uy tín chính phủ sâu dày của mình, có thể hiệu quả “hút” và huy động vốn nhà nước địa phương, hình thành hiệu ứng quy mô, phủ trùm toàn bộ chuỗi công nghiệp của từng khu vực, thể hiện tư duy chiến lược “nền tảng hóa, hệ sinh thái hóa”. Còn AIC của ngân hàng cổ phần thì phát huy ưu thế về cơ chế linh hoạt và chuỗi ra quyết định ngắn, càng chú trọng đầu tư cổ phần trực tiếp và liên động cho vay – đầu tư, cắt vào chính xác các đường đua có tính tăng trưởng cao, đáp ứng nhanh biến động của thị trường theo mô hình “đơn vị đặc nhiệm”.

Theo quan điểm của Cao Chính Dương – nghiên cứu viên đặc biệt của Ngân hàng SuShang (Công ty Ngân hàng Tô Thương), sự phân hóa trong phát triển này phản ánh việc chức năng định vị của AIC ngân hàng được chia nhỏ hơn nữa. “AIC của các ngân hàng quốc doanh lớn đảm nhiệm vai trò như ‘bộ ổn định’ trong việc cung cấp dịch vụ tài chính cho nền kinh tế thực; AIC của ngân hàng cổ phần thì bù vào khoảng trống cung cấp vốn theo cơ chế thị trường; từ đó cùng nhau xây dựng hệ thống dịch vụ tài chính đa tầng bao phủ cả quá trình chuyển đổi nâng cấp của các doanh nghiệp lớn lẫn đổi mới phát triển của doanh nghiệp vừa và nhỏ.”

Tuy nhiên, dưới định hướng “đầu tư sớm, đầu tư nhỏ, đầu tư dài hạn, đầu tư công nghệ cứng”, AIC của ngân hàng vẫn đối mặt với thách thức thực tế. Giang Hàn cho rằng nút thắt lớn nhất nằm ở “lệch cấu trúc” giữa văn hóa tín dụng truyền thống của ngân hàng và thuộc tính rủi ro cao của đầu tư cổ phần. “Tư duy tín dụng theo đuổi an toàn gốc lãi và lợi nhuận ngắn hạn, còn đầu tư cho lĩnh vực khoa học công nghệ lại vốn đã đi kèm tỷ lệ thất bại cao và chu kỳ dài.”

Cao Chính Dương cho biết thêm, do tính không chắc chắn của sự phát triển các dự án công nghệ cứng ở giai đoạn đầu khá cao, nên đã có xung đột với khẩu vị rủi ro truyền thống thấp của hệ thống ngân hàng. Đồng thời, năng lực quản lý sau đầu tư cần được tăng cường gấp; việc đánh giá lộ trình phát triển công nghệ và triển vọng ứng dụng công nghiệp của doanh nghiệp công nghệ cứng đòi hỏi nền tảng công nghiệp sâu và năng lực thẩm định chuyên môn. Ngoài ra, kênh thoái vốn của đầu tư cổ phần vẫn chưa đủ thông suốt, làm gia tăng sự do dự đối với việc đầu tư vốn dài hạn.

Nhìn từ dữ liệu tài chính cũng có thể thấy điều tương tự. Dữ liệu do 5 AIC của các ngân hàng quốc doanh công bố cho thấy ROE trung bình năm 2023, 2024 và nửa đầu năm 2025 lần lượt là 11.35%, 10.49% và 7.15%, chưa cho thấy sự cao hơn rõ rệt so với ngân hàng mẹ. Nhưng Đỗ Tần Chuan nhận định rằng đối với một số dự án đã đầu tư, nếu trong tương lai thành công niêm yết, lợi nhuận có thể rất đáng kể, và có khả năng nâng mức ROE tổng thể của ngân hàng; tuy nhiên các giá trị tiềm năng này vẫn chưa phản ánh vào các báo cáo hiện tại.

Cao Chính Dương kiến nghị để tháo gỡ các vấn đề trên, trước hết cần hoàn thiện cơ chế đánh giá – khuyến khích nội bộ, thiết lập hệ thống đánh giá theo chu kỳ dài, giảm vai trò của các chỉ tiêu kết quả ngắn hạn; đồng thời kết hợp với lĩnh vực đầu tư để đặt ra mức độ chịu rủi ro khác biệt. Thứ hai, cần thúc đẩy việc chuyển đổi “logic cốt lõi” từ logic tín dụng truyền thống dựa trên thế chấp sang logic đầu tư lấy khả năng tăng trưởng của doanh nghiệp làm trung tâm; đưa đội ngũ đầu tư chuyên nghiệp vào, và tái cấu trúc mô hình đánh giá rủi ro. Ngoài ra, ở tầng đánh giá đầu tư, có thể cùng với các đối tác hệ sinh thái như vốn công nghiệp và các viện nghiên cứu khoa học xây dựng nền tảng đánh giá kỹ thuật để nâng cao năng lực thẩm định chuyên môn đối với các dự án công nghệ cứng.

“Các AIC thuộc hệ ngân hàng cần dần phá vỡ sự trói buộc của tư duy tín dụng truyền thống, thiết lập cơ chế ra quyết định đầu tư độc lập, triển khai các mô hình vận hành như ‘đưa quyết định đầu tư lên trước’ và ‘cho vay – đầu tư song song’; đồng thời, thông qua góc nhìn của đầu tư cổ phần để tái xây dựng mô hình đánh giá rủi ro, qua đó thực sự chuyển đổi từ việc ‘xem báo cáo tài chính, xem tài sản thế chấp’ sang ‘xem công nghệ cốt lõi, xem đội ngũ quản lý, xem triển vọng tăng trưởng trong tương lai’.” Cao Chính Dương nói.

Khi Trung Bưu Đầu tư đi vào hoạt động, lực lượng AIC thuộc hệ ngân hàng tiếp tục được củng cố thêm. Tháng 3/2025, Cơ quan Quản lý Giám sát Tài chính Quốc gia đã công bố “Thông báo về việc tiếp tục mở rộng thí điểm đầu tư cổ phần của các công ty đầu tư tài sản tài chính”, trong đó cũng nêu rõ “hỗ trợ các ngân hàng thương mại đáp ứng điều kiện phát động, thành lập công ty đầu tư tài sản tài chính”. Dưới “lợi ích chính sách” này, nguồn vốn kiên nhẫn quy mô nghìn tỷ đang tăng tốc chảy vào trục chính đổi mới công nghệ; và làm sao dẫn dòng “vốn sống” này tưới đúng vào sâu trong đất của công nghệ cứng, vẫn là bài toán mà các AIC thuộc hệ ngân hàng cần tiếp tục khám phá trong giai đoạn tiếp theo.