Từ Phân mảnh đến Thống nhất: Phản ánh Chiến lược L2 của Vitalik và Thời đại Rollup Native

Gần đây, cộng đồng Ethereum đang sôi nổi bàn luận về phản ánh công khai của Vitalik Buterin về lộ trình mở rộng quy mô mạng lưới. Vitalik thẳng thắn tuyên bố rằng chiến lược đã đặt ra từ năm năm trước—với L2 là giải pháp chính cho khả năng mở rộng—hiện không còn phù hợp với khả năng phát triển của Ethereum L1. Ban đầu thị trường hiểu đây như là “từ chối L2”, nhưng nếu phân tích kỹ hơn, sẽ thấy Vitalik thực sự đề xuất một “cải thiện trạng thái chiến lược”: không phải bỏ L2, mà làm rõ lại phân chia nhiệm vụ. L1 trở lại vị trí là lớp giải quyết an toàn nhất, trong khi L2 theo đuổi phân biệt và chuyên môn hóa, tập trung trở lại vào chính giao thức chính.

Thay đổi tư duy này mang ý nghĩa sâu sắc cho hệ sinh thái Ethereum, đặc biệt với sự xuất hiện của Native Rollup như giải pháp tương lai kết hợp Between Rollup và cơ chế pre-confirmation. Chuyển đổi này đánh dấu một kỷ nguyên mới trong mở rộng mạng—không chỉ đơn thuần tăng dung lượng, mà còn tích hợp an ninh nội tại và khả năng tương tác sâu hơn.

Liệu L2 vẫn còn phù hợp? Từ mở rộng cực đoan đến an ninh của giao thức

Khách quan mà nói, trong chu kỳ trước, L2 thực sự là “cứu tinh” của Ethereum. Trong thời kỳ phí gas có thể lên tới hàng chục đô la, giải pháp layer 2 gần như là lối thoát duy nhất hợp lý. L2 đảm nhận mở rộng và chi phí thấp, còn L1 đảm bảo an toàn và khả năng cung cấp dữ liệu.

Tuy nhiên, thực tế phát triển phức tạp hơn nhiều so với dự báo ban đầu. Dữ liệu mới nhất từ L2BEAT cho thấy số lượng L2 đã vượt qua hàng trăm, nhưng tốc độ tăng trưởng không đi đôi với tiến bộ về phân quyền. Đây là vấn đề cốt lõi mà Vitalik nhấn mạnh từ năm 2022: phần lớn Rollup vẫn dựa vào hoạt động tập trung và can thiệp của con người để đảm bảo an toàn. Chúng chưa đạt đến “Giai đoạn 2”—hoàn toàn phân quyền.

Hơn nữa, sự phát triển của L2 còn mang lại vấn đề cấu trúc khác rõ rệt: sự phân mảnh của thanh khoản ngày càng tăng. Lưu lượng ban đầu tập trung ở Ethereum dần dần bị phân tán, hình thành các “đảo giá trị” rời rạc. Mỗi lần thêm chuỗi mới chỉ làm sâu thêm sự giảm kết nối hữu cơ giữa các hệ thống—tình trạng này trái ngược với mục tiêu ban đầu của mở rộng.

Từ góc nhìn này, Vitalik nhấn mạnh rằng bước tiếp theo cho L2 không phải là thêm nhiều chuỗi hơn, mà là tăng cường sự hợp nhất sâu sắc hơn với mạng chính. Mục tiêu rõ ràng: thông qua cơ chế an ninh do chính giao thức tạo ra, củng cố vị trí của L1 như lớp giải quyết an toàn nhất toàn cầu. Trong bối cảnh này, an ninh, trung lập và khả năng dự đoán lại trở thành các tài sản cốt lõi của Ethereum, trong khi L2 tập trung vào đổi mới trong các phân đoạn đặc thù—ví dụ như môi trường riêng tư, mở rộng cực đoan hoặc các tác nhân AI.

Quan điểm này phù hợp với những gì các lãnh đạo của Ethereum Foundation trình bày tại Consensus 2026, nhấn mạnh rằng L1 nên đảm nhận các hoạt động quan trọng nhất, còn L2 theo đuổi phân biệt để nâng cao trải nghiệm người dùng.

Native Rollup: Hội tụ Between Rollup và Pra-Konfirmasi

Chính trong phản ánh về câu chuyện L2 này, khái niệm Native Rollup dự kiến sẽ tỏa sáng vào năm 2026. Nếu từ khóa của năm năm qua là “Rollup-Centric”, thì câu hỏi hiện tại rõ ràng hơn: Liệu Rollup có thể ‘phát triển trong Ethereum’ chứ không ‘phụ thuộc bên ngoài’?

Các cuộc thảo luận sôi nổi về Native Rollup trong cộng đồng Ethereum về cơ bản là mở rộng khái niệm Based Rollup—nếu Native Rollup là mục tiêu cao nhất, thì Based Rollup là con đường thực tế nhất để đạt tới đó. Sự khác biệt lớn nhất so với L2 truyền thống như Arbitrum và Optimism là Based Rollup hoàn toàn bỏ qua lớp sequencer độc lập và tập trung, với thứ tự trực tiếp từ node L1.

Điều này có nghĩa là logic xác minh Rollup được tích hợp bởi giao thức Ethereum ở cấp độ L1, kết hợp tối đa hiệu năng và an ninh cấp giao thức vốn từng tách rời. Kết quả: người dùng có trải nghiệm trực tiếp nhất, và quan trọng nhất—vấn đề lớn nhất của L2 được giải quyết: khả năng phối hợp đồng bộ. Trong một block của Based Rollup, bạn có thể trực tiếp gọi thanh khoản L1 và thực hiện các giao dịch xuyên lớp một cách nguyên tử.

Tuy nhiên, Based Rollup đối mặt với thách thức thực tế. Nếu hoàn toàn theo nhịp của L1 (12 giây mỗi slot), trải nghiệm sẽ cảm thấy nặng nề. Hệ thống vẫn cần chờ khoảng 13 phút (2 epoch) để đạt được Finality đầy đủ—quá chậm cho các kịch bản tài chính.

Giải pháp theo đề xuất của Vitalik là cấu trúc lai kết hợp các khối theo thứ tự với độ trễ thấp, tạo ra khối dựa trên cuối slot, và sử dụng cơ chế pre-confirmation để đạt được khả năng phối hợp đồng bộ.

Trong bối cảnh này, pre-confirmation nghĩa là khi giao dịch được gửi đến L1, một vai trò nhất định (như proposer của L1) cam kết rằng giao dịch sẽ được đưa vào. Điều này phù hợp với khái niệm Ethereum gọi là “L1 Fast Confirmation Rules” trong lộ trình Interop—mục tiêu là cho phép các ứng dụng xuyên chuỗi nhận tín hiệu xác nhận “mạnh mẽ và có thể xác minh” trong vòng 15–30 giây, mà không cần chờ 13 phút để đạt Finality đầy đủ.

Về cơ chế, đây không phải là giới thiệu đồng thuận mới, mà là tận dụng lại các cuộc bỏ phiếu của validator diễn ra ở mỗi slot. Khi khối đã thu thập đủ phiếu của validator phân tán rộng, dù chưa đạt Finality, khối đó được xem là “rất khó bị hủy bỏ”. Mức xác nhận này cung cấp tín hiệu mạnh trước khi đạt Finality—rất quan trọng cho hệ thống xuyên chuỗi không cần chờ đợi xác nhận cuối cùng để tiếp tục các logic tiếp theo.

Ba trụ cột cho sự phát triển của Ethereum trong tương lai

Từ góc nhìn năm 2026, dòng chính của Ethereum dần chuyển từ việc theo đuổi “mở rộng cực đoan” sang “đồng nhất giao thức, an ninh nội tại và khả năng tương tác sâu”. Một số lãnh đạo giải pháp L2 đã bày tỏ mong muốn áp dụng con đường Native Rollup để nâng cao tính nhất quán của hệ sinh thái. Đây là tín hiệu quan trọng: hệ sinh thái đang hướng tới sự đơn giản hóa cần thiết, từ việc theo đuổi “số lượng chuỗi” trở lại “sự thống nhất của giao thức”.

Trong quá trình này, một vấn đề mới nổi lên—thách thức lớn nhất không còn là các chuỗi nữa, mà là ví và rào cản gia nhập của người dùng. Điều này xác nhận quan điểm của imToken: khi hạ tầng trở nên vô hình, thì quy mô thực sự phụ thuộc vào trải nghiệm ở cổng vào.

Tương lai của Ethereum không chỉ tập trung vào TPS hay dung lượng Blob, mà còn hướng tới ba lĩnh vực ý nghĩa hơn:

1. Trừu tượng hóa tài khoản native và giảm rào cản gia nhập

Ethereum thúc đẩy Account Abstraction bản địa (Native AA), trong đó ví hợp đồng thông minh trở thành mặc định. Các cụm từ phục hồi phức tạp và địa chỉ EOA sẽ hoàn toàn bị thay thế. Đối với các ví như imToken, điều này có nghĩa là rào cản bước vào thế giới crypto sẽ rẻ như đăng ký tài khoản mạng xã hội—một bước chuyển đổi căn bản cho việc phổ cập.

2. Riêng tư và ZK-EVM

Tính năng riêng tư không còn là nhu cầu phụ nữa. Khi ZK-EVM trưởng thành, Ethereum sẽ cung cấp khả năng bảo vệ quyền riêng tư trên chuỗi cần thiết cho các ứng dụng thương mại, đồng thời duy trì tính minh bạch. Đây sẽ là lợi thế cạnh tranh cốt lõi trong cuộc đua các chuỗi công khai.

3. Chủ quyền on-chain cho các tác nhân AI

Đến năm 2026, các tác nhân thực hiện giao dịch có thể không còn là con người nữa, mà là AI. Thách thức là xây dựng tiêu chuẩn tương tác không tin cậy: làm thế nào để đảm bảo AI thực hiện ý muốn của người dùng, chứ không bị kiểm soát bởi bên thứ ba? Lớp giải quyết phi tập trung của Ethereum sẽ trở thành trọng tài đáng tin cậy nhất trong nền kinh tế AI.

Kết luận: Quay về bản chất

Quay lại câu hỏi ban đầu: liệu Vitalik có thực sự “từ chối” L2? Không. Điều bị từ chối là câu chuyện phân mảnh quá mức, tách rời khỏi mạng chính, với mỗi chuỗi tự vận hành. Đây không phải là kết thúc, mà là bước khởi đầu mới. Từ ảo tưởng về “mảnh ghép thương hiệu”, quay trở lại Native Rollup và pre-confirmation, về cơ bản là củng cố vị trí tuyệt đối của Ethereum L1 như nền tảng niềm tin toàn cầu.

Tuy nhiên, điều này cũng có nghĩa là chỉ có đổi mới thực sự dựa trên nguyên tắc cốt lõi của Ethereum và hòa nhập cùng mạng chính mới có thể tồn tại và phát triển trong kỷ nguyên khám phá lớn tiếp theo.