Các kịch bản xung đột: Làm thế nào một cuộc tấn công của Israel vào Iran có thể làm tê liệt dầu mỏ của Vịnh Ba Tư

Một báo cáo gần đây của Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS), tổ chức uy tín tại Mỹ, đưa ra những phân tích đáng báo động về hậu quả có thể xảy ra của một cuộc đối đầu trực tiếp giữa Israel và Iran. Theo phân tích, nếu Israel tấn công đất nước Ba Tư, Teheran sẽ đáp trả không hạn chế, có khả năng nhằm vào toàn bộ cơ sở hạ tầng dầu mỏ của các quốc gia đối đầu với Vịnh Ba Tư. Kịch bản này không chỉ là một giả thuyết học thuật: đó là một khả năng khiến các thị trường năng lượng toàn cầu lo ngại.

Chiến dịch của Iran: Mục tiêu chính là Cơ sở hạ tầng dầu mỏ khu vực

Khác với phản ứng hạn chế, Iran sẽ nhằm mục tiêu tấn công trực tiếp các cơ sở dầu mỏ của các quốc gia ven biển Vịnh Ba Tư. Đây là kịch bản khả thi nhất theo các nhà phân tích của CSIS, và cũng là gây thiệt hại lớn nhất. Không chỉ là một hành động khiêu khích mang tính biểu tượng, mà còn là chiến lược nhằm làm tê liệt hoàn toàn hoạt động khai thác và xuất khẩu dầu của khu vực.

Sự khác biệt giữa các phản ứng tiềm năng của Iran là rất quan trọng. Trong khi một số kịch bản liên quan đến phong tỏa trực tiếp hoặc tấn công điểm, thì chiến dịch chống lại cơ sở hạ tầng khu vực sẽ là bước nhảy vọt về quy mô trong việc leo thang xung đột. Iran có khả năng kỹ thuật và quân sự để thực hiện các cuộc tấn công này: drone tinh vi, tên lửa tầm xa và hệ thống mìn dưới biển có thể được huy động đồng thời nhằm vào nhiều mục tiêu trong khu vực.

Bốn khả năng gián đoạn nguồn cung dầu mỏ

Báo cáo của CSIS phác thảo bốn kịch bản khả thi, mỗi kịch bản mang lại những tác động kinh tế khác nhau trên thị trường dầu mỏ toàn cầu.

Khả năng đầu tiên: Phong tỏa xuất khẩu của Iran — Nếu Mỹ hoặc Israel thành công trong việc ngăn chặn xuất khẩu của Iran bằng cách phong tỏa đảo Kharg hoặc bắt giữ tàu chở dầu, giá dầu toàn cầu sẽ tăng ngay lập tức từ 10 đến 12 USD mỗi thùng. Tuy nhiên, phản ứng của Iran sẽ khó đoán và có thể gây nguy hiểm cho các đồng minh Mỹ trong khu vực. Kịch bản này sẽ là một bước leo thang có kiểm soát, nhưng đi kèm rủi ro cao về sai lệch.

Khả năng thứ hai: Iran đóng cửa Eo biển Hormuz — Sử dụng drone, tên lửa và mìn dưới biển, Iran có thể làm tê liệt tuyến đường vận chuyển khoảng 18 triệu thùng dầu mỗi ngày. Một hành động quy mô này sẽ buộc các nhà vận chuyển phải rút lui, gây ra sự tăng giá đột ngột. Eo biển Hormuz là điểm then chốt trong lưu thông thương mại năng lượng toàn cầu, khiến kịch bản này đặc biệt tàn phá.

Khả năng thứ ba: Tấn công trực tiếp vào các cơ sở Iran — Nếu mục tiêu chỉ là các nhà máy lọc dầu và các mỏ dầu Iran, giá dầu có thể vượt quá 100 USD mỗi thùng. Phá hủy cơ sở hạ tầng dầu mỏ Iran sẽ gây ra gián đoạn dài hạn trong sản xuất, dẫn đến phản ứng cực đoan và kéo dài của Iran. Đây sẽ là một cú sốc kinh tế tàn phá kéo dài hàng tháng hoặc hàng năm.

Khả năng thứ tư: Kịch bản khả thi nhất — Tấn công của Iran vào toàn bộ cơ sở hạ tầng dầu mỏ khu vực sẽ gây ra tác động tối đa. Trong bối cảnh này, giá dầu sẽ tăng vọt trên 130 USD mỗi thùng, mức không chỉ ảnh hưởng đến thị trường dầu thô mà còn làm gián đoạn hoàn toàn xuất khẩu khí tự nhiên của khu vực. Đây sẽ là sự đình trệ gần như toàn bộ hệ thống năng lượng của Vịnh Ba Tư.

Eo biển Hormuz: Tại sao không có lối thoát

Một vấn đề then chốt khi phân tích các điểm yếu của khu vực là khả năng không thể vòng qua Eo biển Hormuz. Theo báo cáo của CSIS, các phương án logistics thay thế là cực kỳ hạn chế, khiến phần lớn các nhà xuất khẩu năng lượng hoàn toàn phụ thuộc vào tuyến đường này.

Ả Rập Saudi có thể chuyển hướng ít hơn một nửa lượng xuất khẩu qua các tuyến đường thay thế. Mỹ (hoạt động qua cảng Fujairah) sẽ đối mặt với tình huống trong đó một phần ba lượng xuất khẩu của họ bị phong tỏa nếu Hormuz bị đóng cửa.

Tình hình của các nhà sản xuất khác còn nghiêm trọng hơn: Iraq, Kuwait, Bahrain và Qatar không có tuyến đường thay thế khả thi nào. Đối với các quốc gia này, việc đóng cửa Hormuz đồng nghĩa với việc xuất khẩu của họ giảm về 0. Tình trạng phụ thuộc tuyệt đối này biến khu vực thành điểm then chốt của hệ thống năng lượng toàn cầu.

Cạm bẫy địa chính trị và tác động toàn cầu

Điều khiến phân tích này đặc biệt đáng lo ngại không chỉ là khả năng quân sự liên quan, mà còn là cấu trúc dễ tổn thương của hệ thống. Một khi Iran có lý do đủ lớn để đáp trả một cuộc tấn công của Israel, họ sẽ có ít gì để mất trong việc nhằm vào toàn bộ cơ sở hạ tầng khu vực. Lúc này, hậu quả kinh tế sẽ vượt ra ngoài phạm vi xung đột trực tiếp.

Giá dầu tăng lên 130 USD mỗi thùng không chỉ là một con số trên biểu đồ thị trường. Nó sẽ gây ra lạm phát dây chuyền cho các nền kinh tế toàn cầu, thiếu năng lượng ở các khu vực phụ thuộc, và có thể làm tê liệt các ngành chiến lược của toàn bộ nền kinh tế thế giới. Thị trường năng lượng vốn đã liên kết chặt chẽ với thị trường tài chính, khiến mọi gián đoạn đều trở thành vấn đề xuyên biên giới và ngành nghề.

Kết luận tất yếu của báo cáo CSIS là không còn chỗ cho các nước điều chỉnh khi tình hình leo thang thành xung đột quy mô lớn. Hậu quả kinh tế sẽ toàn cầu, ngay lập tức và có thể tàn khốc đối với bất kỳ quốc gia nào phụ thuộc vào nguồn cung năng lượng từ Vịnh Ba Tư.