Khi lo lắng về AI lan rộng khắp Thung lũng Silicon, tại sao a16z lại chọn cách “lạnh lùng” xử lý?

Về việc lan truyền rộng rãi bài viết 《Một sự kiện lớn đang xảy ra》 và sự hoảng loạn về AI do đó gây ra, gần đây, blogger David Oks đã viết bài phản bác.

Bài viết chỉ rõ, hiện nay, sự hoảng loạn về việc AI sẽ gây ra “sụp đổ thất nghiệp quy mô lớn” đang bị thổi phồng quá mức.

David Oks cho rằng, thay thế lao động phụ thuộc vào “lợi thế so sánh” chứ không phải “năng lực tuyệt đối”, chỉ cần tổng sản lượng của “người + AI” vẫn cao hơn so với hoạt động riêng lẻ của AI, thì con người sẽ không bị thay thế nhanh chóng.

Thế giới thực đầy rẫy các “rào cản” do hệ thống, tổ chức và bản chất con người tạo ra, những yếu tố này quyết định rằng sự lan truyền công nghệ là quá trình từ từ chứ không phải bùng nổ.

Đồng thời, nhu cầu có tính đàn hồi, việc nâng cao hiệu quả thường mang lại nhiều hơn chứ không phải ít hơn nhu cầu lao động.

“AI sẽ thay đổi sâu sắc xã hội, nhưng quá trình này chậm và không đồng đều, người bình thường không cần phải hoảng loạn.” Ông nói.

David Oks là một blogger và nhà nghiên cứu người Mỹ, đồng thời là cộng sự nghiên cứu của quỹ đầu tư mạo hiểm a16z.

Dưới đây là toàn bộ bài viết ——

Hai ngày trước, một người tên Matt Shumer đã đăng bài trên Twitter có tiêu đề “Một sự kiện lớn đang xảy ra”.

Gần như ngay lập tức, bài viết này đã trở nên nổi bật. Tính đến thời điểm hiện tại, lượt đọc đã gần 100 triệu và vẫn tiếp tục tăng.

Điều đáng chú ý hơn nữa là, nó được chia sẻ rộng rãi bởi những người có lập trường hoàn toàn trái ngược, như nhà bình luận bảo thủ Matt Walsh (“Đây là một bài viết rất hay”), và nhà bình luận tự do Mehdi Hasan (“Có thể là bài viết đáng đọc nhất hôm nay, trong tuần, hoặc thậm chí trong tháng của bạn”).

Tôi còn nghe thấy vô số người nói rằng, bài viết này đã được cha mẹ, anh chị em và bạn bè chủ động chuyển tiếp cho họ.

Tôi dự đoán, bài viết của Shumer cuối cùng sẽ trở thành một trong những bài dài được đọc nhiều nhất trong năm nay.

Lý do khiến nó chạm đến trái tim của nhiều người như vậy, thực ra rất dễ hiểu.

Đối với phần lớn người dùng bình thường, “trí tuệ nhân tạo” chỉ là phiên bản miễn phí của ChatGPT, dùng để trả lời câu hỏi, viết email mà thôi.

Nhưng giờ đây, mọi người bắt đầu nhận thức rõ rằng AI sẽ trở thành một sức mạnh thực tế khổng lồ.

Năm nay là năm người bình thường bắt đầu suy nghĩ nghiêm túc về cách nó sẽ thay đổi cuộc sống của nhân loại. Và điều họ nghĩ đến đầu tiên, tất nhiên, là AI có thể lấy đi công việc của họ, khiến kỹ năng của họ trở nên vô giá trị, làm cuộc sống tồi tệ hơn.

Cảm giác hoảng loạn đang lan rộng. Tạp chí The Atlantic bàn về việc AI gây ra thất nghiệp, Bernie Sanders cũng nói về thất nghiệp do AI, còn Matt Walsh thì tuyên bố: “AI sẽ phá hủy hàng triệu công việc.”

Điều này đã và đang xảy ra. Mọi thứ đang thay đổi. Sự sụp đổ đã đến gần.

Hầu hết những gì chúng ta tranh luận bây giờ, sẽ sớm trở nên không còn quan trọng nữa.” Chúng ta đang bước vào một thời điểm hoảng loạn.

Vì vậy, vào thời điểm này, nếu có ai đó tự xưng là đến từ “ngành công nghiệp AI” và viết một bài nói rằng chúng ta đang ở trong giai đoạn giống như tháng 2 năm 2020 — giống như khi đó nhìn vào chỉ số lây nhiễm của COVID-19 tăng theo cấp số nhân — thì điều đó thật đúng thời điểm.

Ý của ông ấy là, giống như dịch bệnh, trí tuệ nhân tạo sắp sửa xâm nhập vào cuộc sống của người bình thường với sức tác động khó tin; và cách duy nhất để người bình thường có thể chuẩn bị trước cho cú sốc này, chính là đăng ký các sản phẩm AI, tiết kiệm nhiều hơn, dành ra một giờ mỗi ngày để thử nghiệm AI, thậm chí theo dõi Matt Shumer để “cập nhật liên tục xem mô hình nào hiện tốt nhất”.

Thực ra, đây không phải là một bài viết hay — phần lớn trong đó rõ ràng là do AI tạo ra, chính Shumer cũng thừa nhận điều này — nhưng trong việc truyền đạt bất kỳ quan điểm nào, thời điểm và cách định vị thường quan trọng hơn chất lượng nội dung. Và tôi cho rằng, thời điểm và cách định vị của Shumer là hoàn hảo.

Tôi nghĩ, không có bài viết nào có thể ảnh hưởng sâu sắc hơn đến cách nhìn nhận của người bình thường về AI như bài này. Nó sẽ trở thành một văn bản mang tính biểu tượng của thời đại này.

Và điều đó thật sự rất tồi tệ. Vấn đề không phải là nó do AI viết, mà là cách nó đánh giá tác động của AI, từ gốc rễ, là sai lầm.

Tôi không nghĩ rằng chúng ta đang ở trong một thời điểm giống như tháng 2 năm 2020 trước đại dịch. Tôi không nghĩ người bình thường cần phải quá lo lắng về AI. Và tôi cũng không nghĩ rằng kết luận mà họ rút ra từ bài viết đó — về việc thất nghiệp hàng loạt sắp xảy ra, thế giới sẽ biến đổi trong vài tháng, “sự sụp đổ đã bắt đầu” — là dựa trên thực tế.

Tôi lo ngại rằng, những hiểu lầm này có thể dẫn đến hậu quả thảm khốc.

Tôi nói điều này không phải vì tôi không tin vào AI. Ngược lại, tôi cho rằng AI sẽ cực kỳ quan trọng, ảnh hưởng cuối cùng của nó ít nhất sẽ sánh ngang với phát minh ra điện hoặc máy hơi nước, thậm chí rất có thể trở thành một trong những phát minh quan trọng nhất trong lịch sử loài người. Tương lai chắc chắn sẽ khác biệt hoàn toàn so với quá khứ.

Nhưng điều đó không có nghĩa là chúng ta đang ở trong một thế giới giống như tháng 2 năm 2020. Tôi thực sự không nghĩ rằng chúng ta sẽ chứng kiến thất nghiệp hàng loạt, sự kết thúc đột ngột của lao động trí óc của con người, hoặc bất kỳ tình huống “sụp đổ” nào tương tự.

Trong vài năm tới, có thể sẽ rất kỳ quặc, đặc biệt nếu bạn liên tục theo dõi những tiến bộ mới nhất của AI. Nhưng ảnh hưởng của AI trong thế giới thực sẽ chậm hơn, không đồng đều như Shumer tưởng tượng. Lao động của con người sẽ không biến mất nhanh chóng. Và dù người bình thường có dành ra một giờ mỗi ngày để sử dụng công cụ AI hay không, thì nhìn chung, họ vẫn sẽ sống tốt.

Thực chất, thay thế lao động còn khó hơn nhiều so với mọi người nghĩ

AI sẽ trở nên cực kỳ mạnh mẽ: nó sẽ liên tục khiến chúng ta kinh ngạc, khả năng của nó sẽ liên tục nâng cao, và tốc độ nâng cao đó ngày càng tăng. Đã có rất nhiều nhiệm vụ, trong đó AI thể hiện khả năng ngang bằng một người đủ tiêu chuẩn, và số nhiệm vụ này sẽ ngày càng nhiều hơn.

Nhưng điều đó không có nghĩa là lao động của con người sẽ bị thay thế quy mô lớn.

Điều quan trọng nhất để hiểu về thay thế lao động là: thay thế phụ thuộc vào “lợi thế so sánh”, chứ không phải “năng lực tuyệt đối”.

Vấn đề không phải là AI có thể hoàn thành một nhiệm vụ của con người hay không, mà là — trong bối cảnh có sự tham gia của con người, tổng sản lượng có cao hơn so với AI làm riêng hay không.

Nói cách khác, việc con người tham gia, có thể nâng cao kết quả sản xuất hay không. Đây là một câu hỏi hoàn toàn khác. Ngay cả khi AI vượt trội trong từng nhiệm vụ riêng lẻ, miễn là “người + AI” tổng sản lượng cao hơn, thì về mặt kinh tế, vẫn có lý do để giữ con người tham gia.

Lấy ví dụ trong lĩnh vực phần mềm, ngay cả khi khả năng của AI đã rất mạnh, thì hiện tại, “hợp tác người-máy” (hay còn gọi là mô hình “cyborg”) vẫn vượt trội so với AI làm việc một mình — vì bạn vẫn cần phải truyền đạt sở thích, yêu cầu của công ty, nhu cầu của khách hàng cho AI.

Điều này là tin vui cho người lao động, vì năng suất của họ được nâng cao. Miễn là nhu cầu có tính đàn hồi, triển vọng của lao động con người vẫn tích cực. (Có thể đó là lý do tại sao, sau khi ra mắt Claude Code, số lượng vị trí kỹ sư phần mềm còn tăng trong vòng một năm.)

Khi khả năng của AI tiếp tục nâng cao, tính bổ trợ của con người có thể sẽ giảm dần, nhưng “thời kỳ cyborg” này sẽ kéo dài hơn nhiều so với dự đoán của mọi người.

Một thế giới hoàn toàn không có sự bổ trợ của con người, là một giả thuyết cực đoan: AI trong mọi nhiệm vụ, mọi điều kiện đều hoàn toàn vượt trội con người, không có bất kỳ tình huống nào cần sự tham gia của con người. Điều này là không thực tế.

Vấn đề không phải là mô hình chưa đủ tốt, mà là thế giới thực đầy “rào cản con người”.

Thế giới do con người quản lý, và chính con người là những sinh vật kém hiệu quả, dễ cảm xúc, bảo thủ, cạnh tranh, dễ sợ hãi. Chừng nào còn tồn tại những rào cản này, thì vẫn cần có con người để xử lý chúng.

Rào cản quyết định tất cả

Hầu hết các lĩnh vực kém hiệu quả đều bắt nguồn từ yếu tố con người: luật pháp và quy định, văn hóa doanh nghiệp, kinh nghiệm ngầm, mâu thuẫn cá nhân, tiêu chuẩn ngành, chính trị văn phòng, chính trị quốc gia, cấu trúc phân cấp cứng nhắc, bộ máy quan liêu, sự phụ thuộc vào các mối quan hệ, sở thích về câu chuyện và thương hiệu, sự thay đổi khẩu vị, khả năng hiểu biết hạn chế, và quan trọng nhất — sự kháng cự với sự thay đổi.

Xét về dài hạn, công nghệ sẽ dần dần xóa bỏ những rào cản này, giống như dòng sông mài mòn đá từ từ. Nhưng điều đó cần thời gian. Công nghệ phổ biến như điện, cũng mất hàng chục năm để nâng cao năng suất rõ rệt. Việc AI lan rộng có thể nhanh hơn, nhưng các rào cản vẫn tồn tại thực sự.

Điều này cũng giải thích cho một câu hỏi: tại sao dù mô hình đã rất mạnh, nhưng trong thực tế, việc thay thế vị trí công việc quy mô lớn vẫn rất hạn chế.

GPT-3 đã ra mắt được sáu năm, GPT-4 đã ba năm, thậm chí ngành dịch vụ khách hàng thuê ngoài, ngành dễ tự động hóa nhất, cũng chưa xuất hiện đợt sa thải hàng loạt nào.

Thay đổi là quá trình từ từ, giống như lan truyền công nghệ, chứ không phải là sóng thần.

Trí tuệ không phải là yếu tố hạn chế, mà chính là tổ chức và hệ thống trong thế giới thực.

Nhu cầu về lao động của con người, thậm chí có thể tăng lên

Tại sao trong khi AI đã có lợi thế tuyệt đối, thì lao động của con người vẫn có thể tăng lên? Bởi vì tính đàn hồi của nhu cầu còn lớn hơn chúng ta tưởng. Đó chính là “nghịch lý Jevons”: nâng cao hiệu quả, ngược lại, sẽ làm tăng tổng cầu.

Phần mềm là ví dụ điển hình.

Mỗi lần nâng cao hiệu quả lập trình (ngôn ngữ cao cấp hơn, framework, công cụ), cuối cùng đều dẫn đến nhiều nhu cầu phần mềm hơn, và nhiều vị trí kỹ sư hơn. Nếu AI giúp tăng năng suất đáng kể, thì nhu cầu phần mềm có thể bùng nổ hơn nữa.

Miễn là con người và AI vẫn còn trong giai đoạn bổ trợ lẫn nhau, thì điều này có lợi chung cho người lao động.

Ngay cả khi không cần làm việc, con người vẫn sẽ sáng tạo ra công việc

Xét về dài hạn, tính bổ trợ của con người có thể tiến tới gần bằng không. Nhưng quá trình này sẽ rất dài, và trước khi đến đó, chúng ta có thể đã bước vào một xã hội cực kỳ giàu có.

Trong lịch sử, mỗi lần nâng cao năng suất, con người đều dùng phần dư thừa mới có để tạo ra các nghề nghiệp và hoạt động mới.

Từ dư thừa nông nghiệp đến ngày nay, các nghề như barista, huấn luyện viên yoga, nhà sản xuất podcast, streamer — sẽ còn xuất hiện nhiều nghề kỳ quặc và thú vị hơn nữa trong tương lai.

Người bình thường sẽ ổn thôi

Quan điểm của tôi là: Những thay đổi do AI mang lại sẽ nhẹ nhàng hơn nhiều so với dự đoán của mọi người.

Chắc chắn sẽ có người thất nghiệp, có người cần chuyển đổi nghề, có người không thích nghi được. Nhưng quá trình chuyển đổi chung là từ từ.

Dịch bệnh không phải là một phép so sánh phù hợp. Một nhân viên văn phòng bình thường — không quan tâm đến Anthropic, mỗi tháng đầu tư đều đặn vào quỹ chỉ số — khả năng cao sẽ không gặp khó khăn vì AI.

Nhiều thứ sẽ từ từ tốt lên, một số thứ sẽ xấu đi, còn nhiều thứ sẽ không thay đổi. Họ chỉ cần điều chỉnh dần cách làm việc, chứ không cần hoảng loạn.

Trong vài năm tới, chắc chắn sẽ có nhiều điều không chắc chắn và hỗn loạn, nhưng rủi ro thực sự, có thể không đến từ công nghệ, mà từ phản ứng của xã hội và chính trị.

Nếu cộng đồng bị thông báo rằng “AI sắp gây ra thất nghiệp sụp đổ”, thì kết quả có thể không phải là nhiều người học AI hơn, mà là các phong trào dân túy liên đảng nổi lên, yêu cầu hạn chế toàn diện AI, cấm xây dựng trung tâm dữ liệu, đảm bảo công việc suốt đời, thậm chí ban hành luật cản trở tiến bộ công nghệ.

Nếu AI có thể mang lại năng suất cao hơn, tiến bộ y tế và nghiên cứu nhanh hơn, và đưa nhân loại bước vào một giai đoạn rực rỡ hơn của nền văn minh, thì phản ứng phản kháng này sẽ gây ra tổn thất xã hội lớn.

Có thể, việc để cộng đồng nhận thức rõ rằng AI rất mạnh và đang tiến bộ nhanh là điều tốt.

Shumer đúng: thực sự có một sự kiện lớn đang xảy ra. Nhưng chúng ta không cần phải dọa người bình thường vì điều đó.

Họ sẽ ổn thôi.