Thị trường bị chi phối bởi tập trung nhận thức: Saylor chỉ ra sự thật về việc hợp thức hóa Bitcoin

Consciousness con người có những thành kiến căn bản. Đặc điểm của chúng là dễ tập trung vào các sự kiện ngắn hạn và bỏ lỡ các biến đổi cấu trúc dài hạn. Lý thuyết tập trung nhận thức này đã trở thành một góc nhìn không thể thiếu để hiểu thị trường Bitcoin hiện tại. Ông Michael Saylor, sáng lập viên kiêm Chủ tịch của Strategy, đã nhấn mạnh cơ chế tâm lý này trong podcast “What Bitcoin Did”, phân tích một cách sắc bén về tâm lý thị trường dễ dao động theo biến động giá ngắn hạn, đồng thời lạnh lùng phân tích tiến trình chính thức hóa về mặt thể chế như một bước tiến thiết yếu.

Năm 2025 không chỉ là năm tăng giá của Bitcoin, mà còn là năm ghi nhận những biến đổi cấu trúc căn bản trong hệ thống tài chính. Thông qua góc nhìn của ông Saylor, chúng ta sẽ xem xét những gì thị trường đang bỏ lỡ và những thay đổi nào có thể kỳ vọng trong tương lai.

Bước đột phá năm 2025: Bối cảnh lịch sử về việc phê duyệt cùng lúc bảo hiểm, kế toán và quy định

Tiến trình áp dụng Bitcoin không chỉ đơn thuần là tăng giá, mà còn thể hiện sự tiến bộ đa chiều trên các lớp xã hội và thể chế.

Điều ông Saylor nhấn mạnh là sự gia tăng nhanh chóng số lượng doanh nghiệp nắm giữ Bitcoin trong bảng cân đối kế toán. Từ khoảng 30-60 công ty vào năm 2024, dự kiến đến cuối năm 2025 sẽ lên tới khoảng 200 công ty, cho thấy việc chấp nhận thể chế đã không còn là ngoại lệ mà trở thành xu hướng chính.

Quan trọng hơn, là bối cảnh của các biến đổi thể chế đa tầng đằng sau con số này. Đầu tiên là sự phục hồi của thị trường bảo hiểm. Ông Saylor từng gặp phải việc bị hủy hợp đồng bảo hiểm khi mua Bitcoin vào năm 2020. Tình trạng bất thường kéo dài 4 năm, khi cá nhân phải duy trì bảo hiểm cho tài sản của mình, cuối cùng đã được giải quyết vào năm 2025. Điều này tượng trưng cho sự thay đổi căn bản trong cách thị trường nhìn nhận về tài sản Bitcoin.

Tiếp theo là việc áp dụng Kế toán giá trị hợp lý (Fair Value Accounting). Trước đây, các doanh nghiệp sở hữu Bitcoin gặp khó khăn về thuế lợi nhuận chưa thực hiện. Nhưng đến năm 2025, nhờ hướng dẫn tích cực từ chính phủ, các rào cản này đã được tháo gỡ phần lớn. Kết quả là, các khoản lãi đánh giá từ tài sản Bitcoin có thể được ghi nhận đúng đắn, trở thành một lựa chọn hợp lý trong chiến lược tài chính của doanh nghiệp.

Chuyển biến trong quy định cũng diễn ra mạnh mẽ. Các cơ quan tài chính Mỹ (CFTC, SEC) thể hiện sự ủng hộ Bitcoin và các tài sản mã hóa, Bộ Tài chính cũng đưa ra hướng dẫn tích cực về việc tích hợp tài sản mã hóa vào bảng cân đối ngân hàng. Việc chính phủ chính thức công nhận Bitcoin là “hàng hóa kỹ thuật số chính” có ý nghĩa vô cùng lớn.

Hệ thống ngân hàng cũng đang nhanh chóng tích hợp. Từ việc chỉ có thể vay 5 cent trên mỗi 1 tỷ USD thế chấp Bitcoin đầu năm, đến cuối năm gần như tất cả các ngân hàng lớn của Mỹ đều bắt đầu cho vay dựa trên IBIT (iShares Bitcoin Trust), và khoảng ¼ ngân hàng dự kiến cho vay trực tiếp bằng BTC. Đến đầu năm 2026, đã có báo cáo về các cuộc thảo luận giữa JP Morgan Chase và Morgan Stanley về giao dịch và thanh toán Bitcoin.

Những biến đổi này diễn ra đồng thời và mang tính chất đột phá. Trong hạ tầng thị trường, Sở Giao dịch Hàng hóa Chicago (CME) đã thúc đẩy thương mại hóa các phái sinh Bitcoin, cùng với việc giới thiệu cơ chế trao đổi vật chất không đánh thuế giữa IBIT (ETF Bitcoin vật chất) và BTC, nâng cao rõ rệt hiệu quả và minh bạch trong giao dịch.

Ông Saylor gọi các yếu tố này là “tất cả các yếu tố cần thiết cho việc thương mại hóa, toàn cầu hóa và thể chế hóa tài sản”, và nhấn mạnh năm 2025 là “mốc thời gian mọi thứ bạn mong muốn đều đã đạt được” – một điểm chuyển đổi quan trọng.

Cơ chế tâm lý bị chi phối bởi biến động ngắn hạn: Tại sao đỉnh giá 95 ngày lại bị lãng quên

Tuy nhiên, có một nghịch lý thú vị xuất hiện. Dù thể chế đã tiến bộ nhanh chóng và các biến đổi cấu trúc liên tiếp diễn ra, nhưng tâm lý thị trường vẫn tập trung vào biến động giá ngắn hạn. Đây chính là nơi lý thuyết tập trung nhận thức thể hiện rõ nét nhất trong thị trường tài chính hiện đại.

Các con số mà ông Saylor nhấn mạnh mang tính biểu tượng. Dù Bitcoin đã vượt đỉnh 95 ngày trước (tức là đầu tháng 10 năm 2025), nhưng chỉ sau vài tháng giảm giá, các thành tựu lịch sử trước đó đã bị quên lãng trong ký ức tập thể. Nhận xét “nhớ cộng đồng ngắn hạn, chủ yếu nói về những ngày gần đây” phản ánh sự mong manh của tâm lý thị trường.

Hiện tượng này có thể giải thích từ góc độ kinh tế học và tâm lý học. Bộ não con người có xu hướng quá coi trọng các trải nghiệm gần nhất, gọi là “recency bias” (thiên vị gần đây). Trong thị trường tài chính, thiên vị này càng rõ nét hơn vì giá cả biến động hàng ngày, thúc đẩy nhà đầu tư đưa ra quyết định tức thì.

Trong khi đó, các biến đổi thể chế như phê duyệt quy định hay chính sách thể chế khó đo lường bằng số liệu và cần thời gian để thể hiện rõ ảnh hưởng. Kết quả là, các biến động ngắn hạn thu hút sự chú ý, còn các biến đổi cấu trúc dài hạn bị bỏ qua. Ông Saylor nhấn mạnh “dự đoán giá ngắn hạn là vô ích”, và nhấn mạnh tầm quan trọng của trung hạn khi ông nói “đánh giá theo trung bình động 4 năm cho thấy xu hướng khá tích cực”.

Thêm vào đó, so sánh với các ví dụ lịch sử, ông Saylor nói: “Nếu nhìn lại lịch sử của tất cả các phong trào ý thức hệ trong 10.000 năm qua, những người cống hiến cho mục tiêu thường đã dành ra 10 năm để theo đuổi”, và cảnh báo rằng “nếu mục tiêu là thương mại hóa Bitcoin, thì không nên phân tích hay đánh giá thành công dựa trên tần suất 10 tuần hay 10 tháng”.

Việc vượt qua nhận thức tập trung này chính là nhiệm vụ tối quan trọng của các nhà đầu tư và người tham gia thị trường.

Tái đánh giá tính hợp lý của các doanh nghiệp Bitcoin: Vị trí của Bitcoin như một vốn phổ quát

Đánh giá của thị trường về các doanh nghiệp nắm giữ Bitcoin khá phức tạp. Nhiều nhà phân tích chỉ ra rằng, giá trị ròng (mNAV) của nhiều doanh nghiệp dưới 1, và đặt câu hỏi về tính hợp lý của chiến lược mua Bitcoin. Tuy nhiên, quan điểm của ông Saylor hoàn toàn khác biệt.

Ông lập luận rõ ràng: việc sở hữu Bitcoin không phải để đầu cơ, mà là để nâng cao năng suất, ví như hạ tầng điện năng. Ông ví Bitcoin như một vốn phổ quát của kỷ nguyên kỹ thuật số, “Điện năng có thể vận hành mọi máy móc, còn Bitcoin là vốn phổ quát của thời đại số” – câu nói này đang xây dựng lại hoàn toàn nhận thức truyền thống về Bitcoin.

Từ góc nhìn này, việc đánh giá các doanh nghiệp mua Bitcoin cần dựa trên tiêu chí khác. Ví dụ, một doanh nghiệp lỗ 10 triệu USD mỗi năm nhưng nắm giữ 100 triệu USD Bitcoin, tạo ra lợi nhuận vốn 30 triệu USD, thì lợi nhuận ròng là 20 triệu USD dương. Ông Saylor cho rằng, câu hỏi “Tại sao doanh nghiệp lại mua Bitcoin?” nên chuyển thành “Tại sao doanh nghiệp lại tiếp tục lỗ?” – một câu hỏi mang tính phản biện về chiến lược.

Với khoảng 400 triệu doanh nghiệp trên thế giới, dù hiện tại mới có 200 doanh nghiệp áp dụng Bitcoin, thị trường vẫn còn rất sơ khai. Ông Saylor phản biện: “Trong thế giới có 4 tỷ doanh nghiệp, tại sao lại lo lắng về 2 tỷ?” – chỉ ra rằng lo ngại về bão hòa thị trường là thiếu căn cứ.

Lý luận rằng doanh nghiệp sử dụng Bitcoin để nâng cao năng suất đặc biệt có sức thuyết phục trong bối cảnh môi trường lãi suất cao và áp lực lạm phát ngày nay. Các tài sản tài chính truyền thống như tiền mặt hay trái phiếu chính phủ đang có lợi nhuận thấp, trong khi giá trị của Bitcoin ngày càng tăng như một tài sản thay thế.

Tham vọng vào thị trường tín dụng kỹ thuật số: Tầm nhìn 10 nghìn tỷ USD của Strategy

Ông Saylor đặt mục tiêu cuối cùng của Strategy là xây dựng thị trường “tín dụng kỹ thuật số” dựa trên Bitcoin làm tài sản thế chấp. Đây không phải là ngành ngân hàng truyền thống, mà là tạo ra một hệ sinh thái tài chính rộng lớn hơn.

Theo ông, sản phẩm chính của Strategy, “STRC (Strategy Deferred Digital Credit)”, lý tưởng nhất là trở thành một sản phẩm niêm yết với lợi suất cổ tức 10%, tỷ lệ giá trị sổ sách 1-2 lần. Nếu chiếm lĩnh 10% thị trường trái phiếu chính phủ Mỹ, quy mô thị trường này sẽ đạt 10 nghìn tỷ USD.

Tầm nhìn đầy tham vọng này không chỉ là mơ hồ, mà còn dựa trên thành tích hiện tại của Strategy. Ông Saylor đã chuyển sang có lãi vào năm 2025, phần lớn nhờ vào việc áp dụng kế toán giá trị hợp lý và sự hỗ trợ của các cơ quan quản lý. Trước đó, phải dựa vào tài sản cá nhân để duy trì hoạt động trong 4 năm, nay đã có thể tự chủ và sinh lợi.

Về tiềm năng của thị trường tín dụng kỹ thuật số, ông Saylor nói: “Nếu dùng Bitcoin làm tài sản thế chấp, về lý thuyết, có thể tạo ra biên lợi nhuận lớn hơn nhiều so với các sản phẩm tài chính truyền thống. Các phái sinh, sàn giao dịch, thậm chí các sản phẩm bảo hiểm dựa trên vốn Bitcoin hiện vẫn là vùng đất chưa khai thác. Thị trường chưa phát triển này chính là cơ hội tăng trưởng thực sự.”

Lý do không tham gia ngành ngân hàng nằm ở chỗ đó. Ngành ngân hàng có quy định chặt chẽ, cạnh tranh khốc liệt. Trong khi đó, thị trường tín dụng kỹ thuật số, dựa trên sự xuất hiện của vốn mới như Bitcoin, là lĩnh vực hoàn toàn mới, mang tính cách mạng. Ông Saylor nhấn mạnh: “Nếu bạn có tầm nhìn thay đổi hệ thống tiền tệ, hệ thống ngân hàng và thị trường tín dụng toàn cầu, thì không nên phân tâm.”

Dự trữ đô la và sức mạnh tín dụng: Chiến lược dựa trên cấu trúc vốn

Cuối cùng, điểm đáng chú ý là chiến lược tích trữ đô la của Strategy. Dù có vẻ mâu thuẫn với chiến lược tập trung vào Bitcoin, nhưng thực ra là một quyết định quản lý có tính toán.

Theo ông Saylor, lý do giữ dự trữ đô la là để nâng cao khả năng tín dụng của nhà đầu tư tín dụng vào các khoản đầu tư tín dụng kỹ thuật số. Đối tượng này coi biến động là kẻ thù. Các nhà đầu tư cổ phiếu có thể chào đón sự biến động của Bitcoin, nhưng nhà đầu tư tín dụng thì muốn các tài sản có độ tín nhiệm cao nhất. Do đó, để trở thành người dẫn đầu thị trường tín dụng kỹ thuật số, doanh nghiệp cần nâng cao khả năng tín nhiệm của mình hết mức có thể.

Dự trữ đô la là một trong các biện pháp, đồng thời kết hợp với việc nắm giữ Bitcoin để tăng giá trị vốn dài hạn và duy trì sự ổn định của các sản phẩm tín dụng ngắn hạn – một sự cân bằng chiến lược.

Vượt qua nhận thức tập trung: Bản chất thực sự của thị trường

Quá trình chấp nhận Bitcoin về mặt thể chế và tích hợp vào hệ thống tài chính đang diễn ra âm thầm trong khi tâm lý thị trường vẫn bị chi phối bởi biến động ngắn hạn. Ông Saylor nhấn mạnh điểm mấu chốt cuối cùng chính là nghịch lý này.

Nhiều nhà đầu tư đặt câu hỏi “Tại sao giá Bitcoin lại giảm?”, nhưng câu hỏi thực sự mang tính bản chất là “Tại sao các doanh nghiệp lại mua Bitcoin, các ngân hàng lại cho vay dựa trên đó, và chính phủ lại phê duyệt điều đó?” – đó mới là thực tế quan trọng.

Trong giai đoạn chuyển đổi từ 2025 sang 2026, việc vượt qua nhận thức tập trung sẽ trở thành bước ngoặt trong quyết định đầu tư và hiểu biết thị trường. Phân tích thể chế một cách khách quan và nhìn nhận bản chất của các biến đổi dài hạn chính là chìa khóa để hiểu giá trị thực của tài sản Bitcoin.