Nguyên tắc Thị trường 2025 của Ray Dalio: Tại sao Vàng lại tăng mạnh trong khi Tiền tệ suy yếu

Khi năm khép lại và thị trường ổn định sau một năm 2025 đầy biến động, ít tiếng nói nào có sức ảnh hưởng hơn Ray Dalio trong việc diễn giải bức tranh vĩ mô. Người sáng lập huyền thoại của Bridgewater Associates đã lâu vận hành dựa trên một khung phân tích hệ thống các nguyên tắc đầu tư, áp dụng phân tích dựa trên dữ liệu để giải mã các biến động phức tạp của thị trường. Những quan sát cuối năm của ông tiết lộ điều mà hầu hết nhà đầu tư bỏ lỡ: câu chuyện thực sự của năm 2025 không phải về cổ phiếu công nghệ Mỹ, mà về sự thay đổi lớn trong phân bổ của cải toàn cầu thông qua biến động tỷ giá và tái cân bằng chiến lược tài sản.

Trong khi các phương tiện truyền thông chính thống ca ngợi cổ phiếu Mỹ và cổ phiếu AI là những người chiến thắng lớn nhất của năm, thì một phân tích sâu hơn về các nguyên tắc dẫn dắt hiệu suất thị trường lại kể một câu chuyện khác. Những chuyển dịch lớn nhất về của cải diễn ra qua biến động tỷ giá và sự tăng giá của kim loại quý—những biến động này đã phơi bày một sự thay đổi căn bản trong cách vốn toàn cầu phân bổ rủi ro.

Thực tế giảm giá tiền tệ: Thách thức các nguyên tắc thị trường truyền thống

Các nguyên tắc đầu tư của Ray Dalio bắt đầu bằng một quan sát đơn giản: khi tiền tệ mất giá, lợi nhuận đầu tư trở nên méo mó khi đo bằng chính đồng tiền đó. Năm 2025, nguyên tắc này đã thể hiện rõ rệt.

Đồng đô la Mỹ giảm mạnh so với các đồng dự trữ lớn và đặc biệt là so với vàng. Chỉ riêng so với yên Nhật, đô la giảm 0.3%; so với nhân dân tệ, giảm 4%; so với euro, giảm 12%; so với franc Thụy Sĩ, giảm 13%; và so với vàng, giảm 39%. Khi nhìn qua lăng kính tỷ giá này, lợi nhuận đầu tư kể một câu chuyện hoàn toàn khác so với các con số tiêu đề.

Hãy xem lợi nhuận 18% của S&P 500 tính theo đô la Mỹ. Nhưng đây là lúc hiểu rõ các nguyên tắc tỷ giá trở nên cực kỳ quan trọng: đối với nhà đầu tư yên Nhật, lợi nhuận đó là 17%; đối với nhà đầu tư nhân dân tệ, là 13%; đối với nhà đầu tư euro, chỉ 4%; đối với franc Thụy Sĩ, chỉ 3%; và từ góc nhìn của nhà đầu tư vàng, thực tế S&P 500 đã giảm 28%. Hiện tượng này phản ánh một trong những nguyên tắc cốt lõi của Dalio: lợi nhuận đầu tư của bạn chỉ có ý nghĩa khi được đo bằng đồng tiền bạn thực sự chi tiêu.

Các tác động còn sâu xa hơn cả phép tính số học đơn thuần. Khi một đồng nội tệ yếu đi, của cải nội địa thực tế bị thu hẹp, sức mua giảm sút, hàng hóa nước ngoài trở nên đắt đỏ trong khi hàng hóa nội địa có vẻ rẻ hơn trên thị trường quốc tế. Động thái này tạo ra các hiệu ứng trễ lan rộng qua lạm phát, mô hình thương mại toàn cầu và quyết định tiêu dùng—những tác động thường diễn ra qua các quý và năm chứ không phải trong vài tuần.

Sự tăng giá của vàng 65%: Sự xác nhận các nguyên tắc đa dạng hóa

Trước bối cảnh đồng tiền fiat yếu đi, vàng nổi lên như một trong những người chiến thắng chính của năm với mức lợi nhuận 65% tính theo đô la. Điều này không phải ngẫu nhiên; nó phản ánh một nguyên tắc nền tảng trong xây dựng danh mục đầu tư hợp lý: cần có các tài sản không tương quan để duy trì của cải trong thời kỳ giảm giá tiền tệ.

So sánh hiệu suất của vàng với lợi nhuận cổ phiếu cho thấy thách thức mà các nhà đầu tư truyền thống phải đối mặt. Trong khi S&P 500 mang lại 18% theo đô la, thì lợi nhuận 65% của vàng tương đương vượt trội 47 điểm phần trăm. Từ góc nhìn của nhà đầu tư toàn cầu nắm giữ các đồng tiền mạnh, khoảng cách này thu hẹp lại nhưng vẫn còn lớn. Các nhà đầu tư châu Âu thấy lợi nhuận thị trường chứng khoán của họ vượt quá cổ phiếu Mỹ 23%, trong khi vàng vẫn mang lại lợi nhuận vượt trội—một minh chứng cho nguyên tắc bền vững của Dalio rằng đa dạng hóa danh mục qua các loại tài sản và khu vực địa lý giúp bảo vệ của cải trong các chuyển động hệ thống.

Thị trường trái phiếu cũng minh chứng rõ sức mạnh của nguyên tắc tỷ giá. Trái phiếu Mỹ kỳ hạn 10 năm mang lại 9% cho nhà đầu tư đô la, nhưng lại mất -34% khi đo bằng vàng. Ngay cả khi tính theo euro và franc Thụy Sĩ, trái phiếu cũng chuyển sang âm, giải thích vì sao các nhà đầu tư quốc tế ngày càng hoài nghi về sức hấp dẫn của trái phiếu Mỹ mặc dù lợi suất danh nghĩa cao hơn.

Hiệu suất thị trường Mỹ kém xa: Khi đa dạng hóa địa lý vượt qua tập trung theo ngành

Một trong những dữ liệu tiết lộ nhiều nhất của năm 2025—và là ứng dụng trực tiếp các nguyên tắc vĩ mô toàn cầu của Dalio—là hiệu suất kém của thị trường chứng khoán Mỹ so với các thị trường quốc tế. Cổ phiếu châu Âu vượt trội hơn cổ phiếu Mỹ 23%, cổ phiếu Trung Quốc 21%, cổ phiếu Anh 19%, và cổ phiếu Nhật Bản 10%. Các thị trường mới nổi còn ấn tượng hơn với lợi nhuận 34%.

Chuyển dịch địa lý này diễn ra bất chấp tăng trưởng lợi nhuận mạnh mẽ của Mỹ. Các công ty trong S&P 500 báo cáo tăng trưởng lợi nhuận 12%, chủ yếu nhờ tăng trưởng doanh thu 7% và cải thiện biên lợi nhuận 5.3%—tỷ lệ trong đó doanh thu đóng góp 57% vào tăng trưởng lợi nhuận, còn biên lợi nhuận tăng thêm 43%. Các cổ phiếu công nghệ siêu lớn trong “Bảy kỳ diệu” (Magnificent 7) còn vượt trội hơn nữa với tăng trưởng lợi nhuận 22%, trong khi 493 công ty còn lại của S&P 500 vẫn đạt mức tăng trưởng lợi nhuận đáng kể 9%.

Tuy nhiên, ngay cả với các nền tảng vững chắc, cổ phiếu Mỹ vẫn không thể bắt kịp dòng vốn chảy ra khỏi thị trường quốc tế. Sự phân kỳ này hé lộ một nguyên tắc quan trọng: định giá và dòng vốn quan trọng hơn tăng trưởng lợi nhuận đơn thuần. Các hệ số P/E của cổ phiếu Mỹ hiện ở mức cao, spread tín dụng đã co lại đến mức cực đoan, và tính toán của Dalio về phần bù rủi ro kỳ vọng của cổ phiếu cho thấy lợi nhuận hàng năm chỉ khoảng 4.7%—thấp hơn nhiều so với mức 10% của các giai đoạn lịch sử trước đó—so với lợi suất trái phiếu khoảng 4.9%. Phần bù rủi ro của cổ phiếu gần như đã biến mất, để lại rất ít dư địa cho lợi nhuận vượt quá các yếu tố lãi suất cơ bản.

Chuyển đổi kinh tế chính trị: Chủ nghĩa tư bản chỉ huy định hình lại thị trường

Việc hiểu các biến động thị trường năm 2025 còn đòi hỏi phải nắm bắt về kinh tế chính trị—một nguyên tắc khác mà Dalio nhấn mạnh trong khung phân tích của mình. Chính sách của chính quyền Trump thể hiện một bước chuyển rõ rệt từ chủ nghĩa tư bản thị trường tự do sang chủ nghĩa tư bản chỉ huy, nơi chính phủ tích cực định hình kết quả kinh tế thông qua can thiệp.

Chính quyền đã sử dụng nhiều cơ chế: chính sách tài khóa kích thích mạnh mẽ, nới lỏng quy định để giải phóng thanh khoản, giảm các rào cản sản xuất, áp dụng thuế chiến lược bảo vệ nhà sản xuất trong nước đồng thời tăng thu ngân sách liên bang, và hỗ trợ có mục tiêu cho các ngành công nghiệp chủ chốt. Các chính sách này rõ ràng ưu tiên tầng lớp tư bản—những người nắm giữ 10% của cải giàu có nhất, chủ yếu dựa vào lợi nhuận từ cổ phiếu và tăng giá vốn. Hiệu ứng phân hóa giàu nghèo này thể hiện rõ trong dữ liệu năm 2025: lợi nhuận từ tài sản cổ phiếu tập trung chủ yếu vào các cá nhân có giá trị tài sản ròng cao, trong khi người lao động vẫn gặp khó khăn với áp lực chi phí sinh hoạt kéo dài.

Chênh lệch này tạo ra một mâu thuẫn chính trị sẽ định hình năm 2026-2028: giới giàu cảm thấy lạc quan về lợi nhuận vốn và tích lũy của cải, trong khi 60% dân số dưới lại lo lắng về mất giá sức mua và lạm phát. Sự phân kỳ này thường báo hiệu bất ổn chính trị. Các nguyên tắc lịch sử cho thấy, kiểm soát một đảng duy nhất kéo dài sẽ không bền vững khi các đảng cầm quyền không thể mang lại thịnh vượng chung. Cuộc bầu cử giữa kỳ năm 2026 có thể đặt ra thách thức cho đa số của Trump tại Quốc hội, có thể dẫn đến cuộc tranh cãi gay gắt trong cuộc bầu cử tổng thống 2028 khi chiếc đồng hồ chính trị dao động.

Tái cấu trúc địa chính trị: Từ trật tự dựa trên quy tắc sang cạnh tranh dựa trên quyền lực

Bên cạnh các chuyển biến chính trị, năm 2025 chứng kiến sự tái sắp xếp địa chính trị căn bản—chuyển từ chủ nghĩa đa phương (trật tự quốc tế dựa trên quy tắc) sang chủ nghĩa đơn phương (cạnh tranh dựa trên quyền lực). Các biểu hiện gồm:

• Tăng chi tiêu quốc phòng của các quốc gia để đối phó các mối đe dọa an ninh
• Mở rộng sử dụng các lệnh trừng phạt kinh tế như công cụ địa chính trị
• Thúc đẩy quá trình phi toàn cầu hóa và đưa chuỗi cung ứng về trong nước
• Tăng cường bảo hộ và giảm hoạt động thương mại xuyên biên giới
• Các nhà đầu tư ưu tiên các tài sản phòng thủ như vàng trong bối cảnh xung đột

Những động thái này tạo ra các dòng vốn trái chiều: Mỹ thu hút cam kết đầu tư trực tiếp nước ngoài nhưng đồng thời cũng chứng kiến giảm cầu quốc tế đối với các tài sản đô la, trái phiếu kho bạc, và cổ phiếu Mỹ. Dòng vốn chảy vào các tài sản sản xuất của Mỹ trong khi rút khỏi các tài sản tài chính denominated bằng đô la—một chi tiết giải thích vì sao đồng tiền yếu đi trong khi thị trường chứng khoán Mỹ vẫn tăng trưởng mạnh.

Khung chu kỳ lớn: Đặt bối cảnh năm 2025 trong các nguyên tắc hệ thống của Dalio

Ray Dalio đã lâu ủng hộ việc hiểu thị trường qua khung “Chu kỳ lớn”—được trình bày chi tiết trong cuốn sách “How Countries Go Broke”. Phương pháp hệ thống này phân tích nợ, tiền tệ, sản lượng kinh tế và ổn định chính trị, cung cấp một mẫu để diễn giải các xu hướng năm 2025 có vẻ rời rạc.

Các nguyên tắc của Chu kỳ lớn cho thấy rằng tích tụ nợ, giảm giá tiền tệ và phân cực chính trị thường đi cùng nhau. Năm 2025 đã chứng minh rõ ràng: kích thích tài khóa lớn đã đẩy giá tài sản tăng cao, sự yếu đi của tiền tệ phản ánh chi tiêu dựa trên nợ, và các chia rẽ chính trị ngày càng sâu sắc khi tập trung của cải gia tăng. Những động thái này vẫn nằm trong khuôn khổ của Chu kỳ lớn, dự báo tiếp tục có biến động trong thời gian tới.

Cục Dự trữ Liên bang (Fed) rõ ràng ưu tiên cắt lãi suất để hỗ trợ giá tài sản, tạo ra rủi ro đạo đức—khuyến khích vay mượn trong khi giá trị tài sản đã phản ánh các kịch bản lạc quan. Câu hỏi đặt ra là liệu Fed có thể duy trì chính sách nới lỏng mà không gây ra lạm phát và yếu đi tiền tệ thêm nữa, hay các áp lực lãi suất cuối cùng sẽ buộc chính sách thắt chặt hơn bất chấp các khó khăn kinh tế.

Công nghệ như một lực lượng gây gián đoạn: Bong bóng AI trong khung nguyên tắc

Trí tuệ nhân tạo (AI) là công nghệ mang tính chuyển đổi của năm 2025, thúc đẩy phần lớn thành tích của “Bảy kỳ diệu” và thu hút sự chú ý của thị trường. Tuy nhiên, khi áp dụng các nguyên tắc của Dalio để phân tích bong bóng, cần thận trọng: đợt bùng nổ AI hiện tại mang đặc điểm của một bong bóng giai đoạn đầu—sự nhiệt tình cực độ, tập trung hẹp (các công ty công nghệ siêu lớn), định giá cao ngất ngưởng, và giả định về dòng tiền tương lai phi thường.

Các mô hình lịch sử cho thấy các công nghệ chuyển đổi mang lại lợi nhuận phi thường cho các nhà đầu tư sớm, nhưng thường phá hủy giá trị của các người tham gia muộn khi cạnh tranh tăng lên và định giá trở lại bình thường. Quản lý rủi ro này đòi hỏi đa dạng hóa và có những giả định thực tế về mức độ tăng năng suất AI sẽ chuyển đến các doanh nghiệp so với người lao động, và phần lợi nhuận sẽ bị đánh thuế hay giữ lại làm lợi nhuận.

Áp dụng các nguyên tắc đầu tư của Dalio: Vượt qua bất ổn phía trước

Đối với các nhà đầu tư muốn định hướng năm 2026 và xa hơn, các nguyên tắc tổng thể của Dalio cung cấp hướng dẫn:

Đa dạng hóa hệ thống: Đầu tư phân bổ qua các loại tài sản (cổ phiếu, trái phiếu, vàng), khu vực địa lý (Mỹ, quốc tế phát triển, thị trường mới nổi), và các loại tiền tệ để bảo vệ khỏi các rủi ro tập trung vào một kết quả duy nhất. Các biến động tỷ giá năm 2025 cho thấy rằng chỉ đa dạng vùng miền là không đủ; vị trí tỷ giá còn quan trọng đáng kể.

Hiểu rõ định giá và phần bù rủi ro: Các phần bù rủi ro hiện tại trong cổ phiếu (lợi nhuận kỳ vọng 4.7%) và spread tín dụng (rất nén chặt) không còn nhiều dư địa để mở rộng. Điều này cho thấy lợi nhuận kỳ vọng thấp hơn trong tương lai và rủi ro giảm sút lớn nếu tâm lý thay đổi hoặc tăng trưởng kinh tế chậm lại.

Phòng ngừa rủi ro tỷ giá: Đối với nhà đầu tư có thiên hướng về đồng tiền nội địa, Dalio nhấn mạnh tầm quan trọng của các chiến lược phòng hộ tỷ giá phù hợp với mức độ rủi ro và mục tiêu lợi nhuận cá nhân. Không phòng hộ các vị thế mất giá của đồng tiền sẽ làm giảm lợi nhuận ngay cả khi tài sản cơ sở tăng giá.

Theo dõi kinh tế chính trị: Phân phối lợi ích kinh tế giữa vốn và lao động, phản ánh trong căng thẳng chính trị, ảnh hưởng lớn đến ổn định thị trường và khả năng duy trì lợi nhuận. Các phong trào chính trị cánh tả có thể đòi hỏi thuế cao hơn và tăng lương, trong khi các lực lượng cánh hữu ưu tiên tích lũy vốn—cuộc đấu tranh này sẽ định hình chính sách và định giá.

Khung dài hạn hơn là phản ứng với nhiễu loạn ngắn hạn: Các nguyên tắc của Chu kỳ lớn cho thấy các biến động ngắn hạn của thị trường có vẻ ngẫu nhiên, trong khi các mô hình dài hạn phản ánh các mất cân đối căn bản. Xây dựng các khung đầu tư hệ thống, đã được kiểm chứng kỹ lưỡng thay vì phản ứng theo nhiễu loạn hàng ngày sẽ mang lại kết quả vượt trội.

Kết luận: Các nguyên tắc dẫn đường qua phức tạp

Phân tích thị trường năm 2025 của Ray Dalio, dựa trên các nguyên tắc đầu tư hệ thống của ông, cho thấy câu chuyện lớn nhất của năm không phải về sự thống trị của công nghệ Mỹ mà về sự tương tác phức tạp giữa yếu đi của tiền tệ, phân bổ vốn, kinh tế chính trị và cấu trúc địa chính trị. Hiểu rõ các nguyên tắc này—thay vì theo đuổi các câu chuyện tiêu đề—giúp nhà đầu tư định vị phù hợp cho các chuyển động phía trước.

Dữ liệu năm 2025 xác nhận điều mà các nguyên tắc của Dalio gợi ý: thị trường theo các mô hình liên quan đến chu kỳ nợ, động thái tiền tệ, ổn định chính trị và đột phá công nghệ. Đối với các nhà đầu tư sẵn sàng nghiên cứu sâu các nguyên tắc này và áp dụng một cách hệ thống, thay vì chạy theo các người chiến thắng hôm qua, con đường đạt lợi nhuận dài hạn tốt hơn sẽ rõ ràng hơn. Như Dalio đã nhấn mạnh, khả năng quan trọng nhất bạn có thể phát triển là khả năng đưa ra các quyết định đầu tư dựa trên nguyên tắc độc lập, chứ không phải dựa vào phán đoán của người khác.