Bong bóng, gián và chu kỳ của mưa: Giải mã sự biến động của thị trường toàn cầu năm 2025

Thị trường tài chính toàn cầu năm 2025 đã bàn luận về những câu chuyện tương tự như chu kỳ của mưa—có thời điểm lượng nước tràn đầy, có thời điểm lại khô hạn. Từ sự tăng vọt 367% của một số chứng khoán đến sự sụp đổ đột ngột của các làn sóng đầu cơ theo mô hình, thị trường đã hé lộ những chu kỳ lặp đi lặp lại và đáng lo ngại: Niềm tin → Dòng vốn chảy vào → Bong bóng giá → Tiết lộ rủi ro → Vỡ tan.

Đối với các nhà đầu tư trong kỷ nguyên tiền điện tử, năm 2025 tràn ngập “những cược cược tự tin cao” và “những biến động nhanh chóng”. Từ các phòng giao dịch trái phiếu tại Tokyo đến các nhà giao dịch ngoại hối ở Istanbul, thị trường chứng khoán đã mang lại cả lợi nhuận khổng lồ và những tổn thất đột ngột. Giá vàng đạt mức cao kỷ lục, cổ phiếu vay mua nhà biến động như cổ phiếu meme, và nhà đầu tư phải đối mặt với những biến động quá nhanh đến mức không kịp phản ứng.

Nhưng đằng sau những hỗn loạn này là những mô hình lặp lại—chu kỳ kể câu chuyện về thị trường và cảnh báo chúng ta về những rủi ro tiềm ẩn trong bóng tối. Giống như loài gián ẩn nấp đâu đó khắp nơi.

Tài sản kỹ thuật số và chính trị: Bong bóng ngắn hạn đầy chính trị

Trong lĩnh vực tiền điện tử, việc các nhà đầu tư bị cuốn hút bởi chính trị đã trở thành nhiên liệu quan trọng cho thị trường. Khi Donald Trump lên làm tổng thống, niềm tin rằng “mọi tài sản liên quan đến Trump sẽ tăng giá” trở thành quan điểm phổ biến.

Các công ty và token liên quan đến thương hiệu Trump mới đây đã tăng giá nhanh chóng: đồng meme Trump tăng từ khi ra mắt, Melania Trump ra mắt token riêng của mình, và World Liberty Financial, liên quan đến gia đình Trump, đã mở giao dịch token WLFI. Các giao dịch khác như American Bitcoin—công ty khai thác tiền điện tử của Eric Trump, đã niêm yết trên sàn chứng khoán vào tháng 9.

Tuy nhiên, câu chuyện về những đợt tăng giá ngắn hạn quá mức này đã kết thúc vào ngày 23 tháng 12, khi đồng meme Trump mất hơn 80% giá trị so với đỉnh tháng 1. Đồng meme Melania giảm gần 99%, và cổ phiếu American Bitcoin giảm khoảng 80%.

“Chính trị có thể mang lại sự phổ biến trong ngắn hạn, nhưng không thể chống lại quy luật của đầu cơ”—chiến lược này đã hé lộ chu kỳ tàn nhẫn: Niềm tin → Mua đòn bẩy → Giá tăng → Thanh khoản giảm → Vỡ tan. Trong khi Bitcoin là chỉ số chính của ngành, nó cũng có xu hướng ghi nhận lỗ hàng năm sau đỉnh giá tháng 10.

Cổ phiếu AI và đầu cơ “chu kỳ ngắn”: Khi Burry nhìn thấy con gián đầu tiên

Sau hơn ba năm tăng trưởng liên tục của cổ phiếu AI, nhà quản lý quỹ phòng hộ nổi tiếng Michael Burry—người dự báo khủng hoảng 2008—đã cảnh báo vào tháng 11.

Burry tiết lộ rằng ông đang nắm giữ quyền chọn bán (put options) trong cổ phiếu Nvidia và Palantir Technologies với giá thực hiện rất thấp, thấp hơn giá trị cổ phiếu từ 47% đến 76%. Thông báo này trở thành tín hiệu quan trọng: thị trường AI, thu hút dòng vốn khổng lồ chỉ dành cho một số ít công ty, bắt đầu đối mặt với các câu hỏi về định giá quá cao.

“Thị trường bị chi phối bởi vài cổ phiếu AI, dòng vốn thụ động khổng lồ và độ biến động thấp”—tạo ra bong bóng đầy rủi ro. Burry đã nhìn thấy con gián đầu tiên—và theo kinh nghiệm, khi bạn thấy một con gián, thường còn nhiều con khác đang ẩn nấp. Ông thiết kế các chiến lược giao dịch chính xác: mua quyền chọn bán Palantir với giá 1.84 đô la, mục tiêu là kiếm lợi từ sự giảm giá của cổ phiếu.

Kết quả, lợi nhuận đã đến: các quyền chọn đó tăng 101% trong chưa đầy ba tuần, hé lộ những u tối đằng sau bề nổi rực rỡ của thị trường.

Bong bóng quốc phòng châu Âu: Khi chu kỳ địa chính trị thúc đẩy dòng vốn

Trong khi bong bóng kỹ thuật số bùng nổ, một bong bóng mới đang hình thành ở nơi khác—lần này là cổ phiếu ngành quốc phòng châu Âu.

Biến động địa chính trị đã thúc đẩy dòng mua vào: kế hoạch của Trump cắt giảm ngân sách quốc phòng Ukraine khiến châu Âu tăng chi tiêu quốc phòng đáng kể. Tính đến ngày 23 tháng 12, cổ phiếu của Rheinmetall AG của Đức tăng khoảng 150% từ đầu năm, còn Leonardo SpA của Ý tăng hơn 90%.

Trước đó, nhiều nhà quản lý quỹ đã tránh cổ phiếu quốc phòng do nguyên tắc ESG (Môi trường, Xã hội, Quản trị), nhưng hiện tại họ đã thay đổi quan điểm. Công ty quản lý tài sản Sycomore Asset Management tuyên bố: “Chúng tôi đã đưa các tài sản quốc phòng trở lại quỹ ESG vào đầu năm. Triết lý đã thay đổi, và chúng tôi phải bảo vệ giá trị của mình.”

Các cổ phiếu quốc phòng, từ nhà sản xuất kính mắt đến nhà sản xuất hóa chất, đều được mua vào với dòng vốn mạnh mẽ. Chỉ số cổ phiếu quốc phòng châu Âu của Bloomberg tăng hơn 70% kể từ đầu năm.

Tuy nhiên, câu chuyện còn tiếp tục: “Gánh nặng danh tiếng” chuyển thành “hàng hóa công cộng” khi địa chính trị thay đổi. Dòng vốn thường đi trước các thay đổi về ý thức hệ. Bong bóng này có thể tồn tại lâu hơn các bong bóng khác vì nó dựa trên nhu cầu thực, nhưng vẫn là một phần của chu kỳ.

Giao dịch Carry và sự tan rã của “tiếng vang” trong các giao dịch lách luật

Khi các tài sản dẫn dắt mất đi, nhà đầu tư tìm kiếm các cơ hội khác trong chu kỳ. Năm 2024, chiến lược Carry Trade tại Thổ Nhĩ Kỳ đã đạt thành tích xuất sắc: lợi suất trái phiếu Thổ Nhĩ Kỳ vượt 40%, Ngân hàng Trung ương cam kết giữ vững đồng lira.

Nhiều nhà đầu tư vay mượn từ nước ngoài với chi phí thấp rồi mua các tài sản Thổ Nhĩ Kỳ có lợi suất cao. Hàng tỷ đô la chảy vào. Nhưng vào sáng ngày 19 tháng 3, cảnh sát Thổ Nhĩ Kỳ đột kích nhà của thị trưởng phe đối lập. Các cuộc biểu tình lớn bùng phát, và đồng lira Thổ Nhĩ Kỳ sụt giá chỉ trong vài phút.

Ngân hàng trung ương không thể can thiệp. Tháng đó, đồng lira giảm khoảng 17% so với đô la. Tiền vay có đòn bẩy đã làm giảm quy mô của thị trường. Khi thời điểm đó đến, “niềm tin”—cái nền tảng duy nhất của giao dịch này—đã sụp đổ.

Quản lý tín dụng: Chu kỳ hy vọng và tuyệt vọng

Điểm trung tâm của dòng tiền trong rủi ro tiềm ẩn chính là thị trường tín dụng. Năm 2025, các nhà đầu tư đã học bài học nặng nề về rủi ro tín dụng. Các công ty từng được xem là bình thường nay gặp khó khăn. Saks Global tái cấu trúc nợ trái phiếu trị giá 2.2 tỷ đô la, trái phiếu đã tái cấu trúc giao dịch thấp hơn 60% mệnh giá.

New Fortress Energy và Tricolor mất hàng tỷ đô la giá trị. Trong một số trường hợp, thiếu kiểm tra kỹ lưỡng có thể là vấn đề; trong các trường hợp khác, gian lận phức tạp hoặc các công ty thế chấp tài sản chồng chéo.

JPMorgan Chase đã phát hiện “gián” trong lĩnh vực tín dụng. CEO Jamie Dimon cảnh báo thị trường tháng 10: “Khi bạn thấy một con gián, có khả năng còn nhiều con khác đang ẩn nấp trong bóng tối.”

Rủi ro “gián” này là cảnh báo về chu kỳ mới. Trong nhiều năm qua, tỷ lệ vỡ nợ thấp và chính sách nới lỏng tiền tệ đã làm giảm tiêu chuẩn cho vay. Kiểm tra nền tảng, thế chấp chồng chéo, và các cam kết hỗ trợ người vay—tất cả đều đã bị bỏ qua.

Fannie Mae và Freddie Mac: Sự hồi sinh của “cặp song sinh độc hại”

Điều cao nhất của chu kỳ này chính là đà đầu tư đảo chiều. Sau nhiều năm chờ đợi, Bill Ackman và các nhà đầu tư khác đã hy vọng. Khi chính phủ mới tuyên bố xem xét đưa Fannie Mae và Freddie Mac lên sàn chứng khoán, cổ phiếu của cả hai đã tăng 367% từ đầu năm đến tháng 9—một trong những lợi nhuận lớn nhất của năm. Nhưng câu chuyện vẫn chưa kết thúc. Ngay cả Michael Burry—nhà đầu tư Fannie Mae cũ—cũng đã thay đổi quan điểm và đăng ký tham gia. Tháng 12, ông công bố quan điểm tích cực trong một bài viết dài 6.000 từ.

Câu hỏi vẫn còn bỏ ngỏ: Niềm tin này sẽ kéo dài bao lâu? Thị trường đã cho chúng ta thấy, niềm tin có thể thay đổi rất nhanh.

Nhà đầu tư giữa các cơn mưa: Bài học từ chu kỳ năm 2025

Chu kỳ của mưa kể câu chuyện không thể đoán trước về thị trường: khi niềm tin vững chắc, dòng vốn chảy vào, nhà đầu tư dùng đòn bẩy, giá tăng tạo bong bóng; khi tín hiệu cảnh báo đầu tiên xuất hiện (như con gián đầu tiên), thị trường bắt đầu co lại, dòng tiền rút lui, thanh khoản giảm, và cuối cùng là vỡ tan.

Năm 2025 đã minh họa chu kỳ này liên tục—từ bong bóng kỹ thuật số của Trump, AI, châu Âu, Thổ Nhĩ Kỳ, quản lý tín dụng, đến Fannie Mae/Freddie Mac—cùng một mô hình. Niềm tin, giá cả, sự dao động, vỡ tan.

Những nhà đầu tư thông minh, như Michael Burry và Jim Chanos, là những người cảnh báo sớm. Họ nhìn thấy con gián và kết luận: còn nhiều rối loạn thị trường đang chờ đợi. Chu kỳ của mưa vẫn tiếp diễn, năm này qua năm khác. Đến năm 2026 và những năm tiếp theo, dòng vốn sẽ tiếp tục chảy vào, bong bóng sẽ tiếp tục hình thành, và con gián sẽ xuất hiện. Những nhà đầu tư sống sót là những người hiểu rõ chu kỳ này, biết thời điểm vào và thoát ra, chứ không phải những người tin rằng lần này “khác biệt”.