Năm "bùng nổ" trong thị trường tài chính toàn cầu: Giải mã 11 sự kiện tiết lộ sự không ổn định của thị trường 2025

Năm 2025 đã trở thành năm đặc quyền cho các nhà đầu tư—không phải vì lợi nhuận khổng lồ, mà vì tình trạng “phồng lên” chiếm lĩnh toàn bộ thị trường tài chính toàn cầu. Từ tài sản kỹ thuật số đến cổ phiếu khổng lồ về AI, thị trường cho thấy cùng một mô hình: giá tăng nhanh chóng, dòng vốn chảy vào rối rắm, rồi sau đó sụp đổ khi niềm tin lung lay. Bloomberg tổng hợp 11 sự kiện quan trọng của năm, tiết lộ những hố sâu của hiện tượng “phồng lên” này, từ các cược toàn cầu đến sai lầm trong quản lý rủi ro.

Tài sản kỹ thuật số: Khi chính trị trở thành thị trường

Đầu năm 2025, hy vọng về cải cách hệ thống tiền tệ kỹ thuật số đã kích thích cơn sốt trong thị trường crypto. Trong khi các nhà đầu tư cố gắng đặt cược vào “tài sản liên quan đến Trump”, dù là token của gia đình Trump hay American Bitcoin, lợi nhuận ban đầu có vẻ thực tế, thì thực tế đã chứng minh chiến lược này chỉ là một cơn sốt tạm thời.

Token Melania Trump giảm gần 99% trong thời gian ngắn, còn American Bitcoin giảm khoảng 80% kể từ đỉnh cao. Chính trị mang lại làn sóng hưng phấn ngắn hạn, nhưng quy luật đầu cơ trong thị trường kỹ thuật số tàn khốc: Giá tăng → dòng vốn đòn bẩy chảy vào → thanh khoản bốc hơi. Đây là mô hình “phồng lên” rõ ràng nhất, bất kể tài sản có “người ủng hộ” tại Nhà Trắng hay không.

Trí tuệ nhân tạo: Khi niềm tin cạn kiệt

Tháng 11, nhà đầu tư huyền thoại Michael Burry tiết lộ vị thế bán (put options) của ông trên cổ phiếu Nvidia và Palantir Technologies—những thành phần chính của cơn sốt AI kéo dài. Giá quyền chọn của Nvidia thấp hơn 47% so với giá đóng cửa, của Palantir thấp hơn 76%. Thông tin này như một tia lửa châm ngòi cho những lo ngại tích tụ từ lâu về “đánh giá quá cao các ông lớn AI”.

Sau tuyên bố, Nvidia sụt giảm mạnh, lo ngại về “phồng lên” trong ngành AI ngày càng tăng. Thị trường bị chi phối bởi vài cổ phiếu AI, cùng dòng vốn thụ động khổng lồ, tạo ra rủi ro tiềm ẩn: khi đà đảo chiều, giá có thể lao dốc nhanh chóng.

Cổ phiếu quốc phòng: Biến đổi từ gánh nặng thành tiềm năng

Biến động địa chính trị đã thúc đẩy một dạng “phồng lên” khác trong ngành quốc phòng châu Âu. Dưới áp lực chính trị mới, nhiều quỹ đầu tư từng tránh xa tài sản này do các tiêu chuẩn ESG, đã thay đổi thái độ. Công ty Rheinmetall của Đức và Leonardo của Ý tăng lần lượt 150% và 90%.

Điều này là ví dụ rõ ràng về “phồng lên” do thay đổi chính sách: khi nhận thức về rủi ro thay đổi, dòng tiền cũng theo đó mà chuyển động nhanh chóng. Thị trường tín dụng phản ánh việc tái định danh “quốc phòng” từ một vấn đề gây tranh cãi thành “hàng hóa công cộng” một cách nhanh chóng.

Vàng: “Cứu tinh” hay “nạn nhân của sự thao túng”

Tháng 10, lo ngại về mất giá của các đồng tiền chính đã đẩy vàng và Bitcoin cùng tăng đỉnh lịch sử lần đầu tiên. Một số nhà đầu tư coi các tài sản này như “bảo vệ chống lạm phát”. Tuy nhiên, sau khi chính sách được công bố, dòng chảy vốn thay đổi.

Bitcoin giảm, đô la ổn định, trái phiếu chính phủ Mỹ hoạt động tốt nhất. Vàng vẫn tăng, nhưng “phồng lên” về phòng ngừa lạm phát đã kết thúc khi dữ liệu thực tế xuất hiện. Nhà đầu tư cần nhận thức rằng “cảm giác thất vọng” và “nhu cầu tài sản an toàn” thường đi đôi, nhưng không phải lúc nào cũng vậy.

Thị trường chứng khoán Hàn Quốc: Bùng nổ nhờ dòng vốn nước ngoài, nhưng “đất nước ra đi”

Thị trường chứng khoán Hàn Quốc tăng 70% từ đầu năm, trong bối cảnh kế hoạch “Chỉ số Kospi 5,000 điểm” của Tổng thống E. Jae-myung. Dòng vốn nước ngoài đổ vào mạnh mẽ, xem quốc gia này như “công cụ giao dịch AI chính ở châu Á”.

Tuy nhiên, “phồng lên” này che giấu vấn đề sâu xa: nhà đầu tư nhỏ lẻ trong nước Hàn Quốc đang bán ra. Họ đã rót 33 tỷ USD vào thị trường Mỹ và tìm kiếm các tài sản rủi ro cao hơn như tiền điện tử. Đây là lời nhắc nhở rõ ràng: “phồng lên” của thị trường chứng khoán có thể che giấu sự hoài nghi của thị trường toàn cầu.

Bitcoin “phồng lên”: Trò chơi giữa Jim Chanos và Michael Saylor

Trò chơi đầu cơ giữa người bán khống Jim Chanos và Michael Saylor của MicroStrategy đã mở rộng thành một “phiếu trưng cầu dân ý” về nguyên lý của hệ thống tư bản trong kỷ nguyên tiền điện tử. Chanos đề xuất rằng MicroStrategy đang giao dịch quá đắt so với Bitcoin nắm giữ, nên quyết định bán khống và công khai.

Ban đầu, MicroStrategy tăng giá, nhưng khi “công ty quản lý tài sản kỹ thuật số” tăng lên và giá giảm, phần thưởng của MicroStrategy biến mất. Đặt cược của Chanos bắt đầu có lợi nhuận. Ở đây, “phồng lên” về sự lừa đảo—khi niềm tin lung lay, chênh lệch giá (premium) không còn là lợi thế nữa.

Trái phiếu Nhật Bản: Trái ngược, hiện là “thiên đường cho người bán khống”

Trong nhiều thập kỷ, việc bán khống trái phiếu chính phủ Nhật Bản được xem như “bạn đồng hành” phá hoại niềm tin. Lý thuyết rõ ràng: Nhật Bản có nợ khổng lồ, nên lãi suất phải cao hơn. Tuy nhiên, chính sách tiền tệ nới lỏng kéo dài nhiều năm.

Đến năm 2025, “phồng lên” của lãi suất trái phiếu Nhật Bản xảy ra, lợi tức trái phiếu 10 năm vượt quá 2%, đạt mức cao nhất nhiều thập kỷ. Thị trường trái phiếu Nhật trị giá 7,4 nghìn tỷ USD trở thành “thiên đường” cho người bán khống. Chỉ số trái phiếu Nhật giảm 6% trong năm, trở thành thị trường trái phiếu hoạt động kém nhất thế giới.

Cho vay: “Xung đột nội bộ” tạo lợi nhuận rộng lớn

Lợi nhuận từ cho vay tốt nhất năm không đến từ “đặt cược vào sự phục hồi của các công ty”, mà từ “xung đột nội bộ” giữa các chủ nợ. Các tổ chức như PIMCO và King Street Capital đã lên kế hoạch “trò chơi” chính xác với Envision Healthcare, công ty chăm sóc sức khỏe thuộc nhóm KKR.

Bằng cách “đổi phe” để hỗ trợ phát hành nợ mới, họ có thể chuyển đổi Amsurg (tài sản trị giá cao) thành tài sản thế chấp. Việc bán lại cho Ascension với 4 tỷ USD tạo ra lợi nhuận khoảng 90%. Điều này thể hiện “phồng lên” của thị trường tín dụng: khi điều kiện nới lỏng và chủ nợ phân tán, chủ nợ có thể “thoát khỏi cam kết”.

Fannie Mae và Freddie Mac: Từ trạng thái kiểm soát đến “hy vọng về cổ phần hóa”

Trong nhiều thập kỷ, Fannie Mae và Freddie Mac nằm dưới sự kiểm soát của chính phủ Mỹ. Sau khủng hoảng 2008, hai công ty này được giao dịch ngoài thị trường chính. Nhưng khi Trump trở lại Nhà Trắng, thị trường “bật dậy” đột ngột. Từ đầu năm đến đỉnh tháng 9, giá cổ phiếu tăng 367%.

Điều này là ví dụ chính về “phồng lên” do thay đổi chính sách: hy vọng về “cổ phần hóa” phản ánh trong giá, mặc dù thời hạn IPO vẫn chưa rõ ràng. Bill Ackman đề xuất kế hoạch cổ phần hóa với chính phủ, thể hiện hy vọng của một số phần của thị trường.

Carry trade Thổ Nhĩ Kỳ: Sụp đổ trong 24 giờ

Ví dụ rõ ràng nhất về “bùng nổ” của “phồng lên” năm nay là lợi tức trái phiếu Thổ Nhĩ Kỳ trên 40%, thu hút hàng tỷ USD từ các tổ chức như Deutsche Bank và Millennium Partners, rồi mất sạch trong một ngày.

Ngày 19 tháng 3, cảnh sát Thổ Nhĩ Kỳ bắt giữ thị trưởng đối lập Istanbul. Việc bán tháo lira Thổ Nhĩ Kỳ là cơn địa chấn, Ngân hàng trung ương không thể ngăn chặn. 10 tỷ USD vốn rút khỏi trong ngày đó. Đây là cảnh báo rằng “phồng lên” do chính sách có thể sụp đổ nhanh chóng.

Thị trường tín dụng: Dấu hiệu của loài gián đã xuất hiện

Thị trường tín dụng năm 2025 trải qua nhiều “khủng hoảng nhỏ”. Các công ty từng được xem là “người vay bình thường” gặp khó khăn tài chính, chỉ có một số: Saks Global tái cấu trúc nợ trái phiếu 2,2 tỷ USD; New Fortress Energy mất 50% giá trị trái phiếu chuyển đổi. Sai lầm trong đánh giá, lừa đảo, và lạc quan quá mức thường xuyên xảy ra.

Nhà đầu tư tự hỏi: Tại sao lại đầu tư vào các công ty này, khi gần như không có bằng chứng họ có thể trả nợ? Jamie Dimon, CEO JPMorgan Chase, cảnh báo rõ ràng: “Khi bạn thấy một con gián, có thể còn nhiều con khác đang ẩn trong bóng tối.” Rủi ro “gián” này có thể trở lại sau này.

Năm 2025 đã cho thấy một trong những bài học chính của thị trường: “Phồng lên” không phải do “mất tích” rõ ràng, mà xuất phát từ “niềm tin sâu sắc” và “thay đổi chính sách” thúc đẩy dòng tiền chảy vào. Khi niềm tin lung lay hoặc chính sách thay đổi, mọi thứ—từ giá cả đến dòng chảy vốn—đều đảo lộn. Những người tham gia thị trường “phồng lên” cần nhận thức rằng “phồng lên” không phải là tai nạn, mà là đặc điểm của thị trường.