Hướng dẫn sinh tồn dự án tiền mã hóa năm 2026: Từ kể chuyện đến đẩy mạnh thực thi

Trong lĩnh vực tiền điện tử, logic huy động vốn đang trải qua những biến đổi chưa từng có tiền lệ. Theo báo cáo thị trường mới nhất của Wintermute Ventures, một trong những nhà tạo lập thị trường hàng đầu trong ngành, toàn bộ ngành công nghiệp đang đối mặt với một thời khắc quyết định “thích nghi hoặc bị loại bỏ”. Những dự án từng dựa vào lời mô tả hoa mỹ, tầm nhìn lớn để dễ dàng huy động vốn, giờ đây đang bị thị trường tàn nhẫn loại bỏ.

Chuyển hướng lớn trong logic đầu tư VC: Tại sao tỷ lệ phê duyệt 4% trở thành trạng thái bình thường mới

Dữ liệu không nói dối. Wintermute Ventures đã xem xét khoảng 600 dự án vào năm 2025, cuối cùng chỉ phê duyệt 23 giao dịch, tỷ lệ phê duyệt chỉ 4%. Thật bất ngờ khi số dự án bước vào giai đoạn thẩm định kỹ lưỡng chỉ là 20%. Số liệu này phản ánh không phải là các tổ chức trở nên kén chọn hơn, mà là một sự chuyển đổi căn bản trong hệ sinh thái đầu tư tiền điện tử.

Thời kỳ “đầu tư theo kiểu lưới” đã không còn nữa. Người sáng lập Evgeny Gaevoy thẳng thắn thừa nhận rằng họ đã hoàn toàn từ bỏ mô hình đầu tư rộng rãi của năm 2021-2022, chuyển sang chiến lược nhắm mục tiêu chính xác. Đây không phải là trường hợp riêng của Wintermute — toàn bộ hệ sinh thái VC trong lĩnh vực tiền điện tử năm 2025 ghi nhận giảm 60% số giao dịch, từ hơn 2.900 xuống còn khoảng 1.200.

Có vẻ như quy mô vốn vẫn còn khá lớn: tổng vốn đầu tư của VC toàn cầu trong lĩnh vực tiền điện tử đạt 4.975 triệu USD. Nhưng dòng chảy của số tiền này đã hoàn toàn thay đổi. Phần lớn vốn tập trung vào giai đoạn sau (56%), trong khi phần của vòng hạt giống (seed) bị co lại về mức thấp nhất trong lịch sử. Dữ liệu thị trường Mỹ còn rõ ràng hơn: số giao dịch giảm 33%, nhưng trung bình số vốn đầu tư lại tăng gấp 1.5 lần, đạt 5 triệu USD. Điều này có nghĩa là gì? Các tổ chức sẵn sàng đặt cược lớn vào một số ít dự án, thay vì mở rộng lưới bắt cá.

Nguyên nhân căn bản thúc đẩy sự thay đổi này là sự tập trung cực độ của thanh khoản thị trường. Thị trường tiền điện tử năm 2025 thể hiện đặc điểm “hẹp cực đoan”: vốn của các tổ chức chiếm tới 75%, nhưng phần lớn số tiền này chủ yếu tập trung vào các tài sản lớn như BTC và ETH. Mặc dù thị phần của BTC và ETH giảm từ 54% xuống còn 49%, tổng phần của các tài sản blue-chip lại tăng 8%.

Điều đáng lo ngại hơn là chu kỳ câu chuyện của các đồng tiền cạnh tranh đang rút ngắn nhanh chóng. Từ 61 ngày giảm mạnh vào năm 2024 xuống còn 19-20 ngày vào năm 2025, dòng vốn không còn đủ thời gian để chảy vào các dự án nhỏ và trung bình. Đồng thời, sự chú ý của nhà đầu tư nhỏ lẻ cũng đang chuyển hướng — họ bắt đầu săn lùng AI và cổ phiếu công nghệ, thay vì tiền điện tử, dẫn đến thiếu hụt dòng vốn gia tăng.

Thử thách tạo dòng tiền cho vòng hạt giống: Làm thế nào để tổ chức phân biệt dự án có khả năng sống còn thực sự

Trong bối cảnh này, các đội nhóm khởi nghiệp đối mặt với thử thách chưa từng có — huy động vốn vòng hạt giống không còn là điểm khởi đầu để đốt tiền nữa, mà là giới hạn sinh tử phải tự tạo dòng tiền.

Đầu tiên là xác nhận chặt chẽ về phù hợp thị trường sản phẩm (PMF). Các tổ chức đã không còn hài lòng với các kế hoạch kinh doanh đẹp đẽ hay tầm nhìn lớn, họ muốn thấy dữ liệu thực tế: ít nhất 1.000 người dùng hoạt động, hoặc doanh thu hàng tháng đạt trên 100.000 USD. Quan trọng hơn là tỷ lệ giữ chân người dùng — nếu tỷ lệ DAU/MAU dưới 50%, nghĩa là người dùng không thực sự quan tâm. Trong số 580 dự án bị Wintermute từ chối, nhiều dự án chết ở bước này: có whitepaper đẹp, kiến trúc kỹ thuật ấn tượng, nhưng không thể đưa ra bằng chứng về việc người dùng thực sự sẵn sàng sử dụng và trả phí.

Hiệu quả vốn là cánh cửa sinh tử thứ hai. Các tổ chức dự đoán năm 2026 sẽ xuất hiện nhiều “kẻ chết đói có lợi nhuận” — những công ty có doanh thu định kỳ hàng năm (ARR) chỉ 2 triệu USD, tốc độ tăng trưởng hàng năm chỉ 50%, hoàn toàn không thể thu hút vốn vòng B. Điều này có nghĩa là các đội nhóm vòng hạt giống phải đạt trạng thái “sống sót dự kiến”: không tiêu quá 30% doanh thu hàng tháng để đốt tiền, hoặc sớm đạt lợi nhuận.

Nghe có vẻ khắt khe, nhưng trong thị trường thiếu thanh khoản này, đó là con đường duy nhất. Đội nhóm cần tối giản còn dưới 10 người, ưu tiên sử dụng các công cụ mã nguồn mở để giảm chi phí, thậm chí bổ sung dòng tiền qua các dịch vụ tư vấn hoặc hoạt động phụ trợ. Những dự án có đội ngũ hàng chục người, tốc độ đốt tiền nhanh chóng, sẽ gần như không thể huy động vòng tiếp theo vào năm 2026.

Yêu cầu về công nghệ của các dự án tiền điện tử cũng đang nâng cao. Dữ liệu đầu tư năm 2025 cho thấy, cứ mỗi 1 USD VC đầu tư, có 40 cent chảy vào các dự án tiền điện tử đồng thời phát triển AI — tỷ lệ này gấp đôi so với năm 2024. AI không còn là phần bổ sung, mà đã trở thành yếu tố bắt buộc. Các dự án vòng hạt giống cần thể hiện cách AI giúp rút ngắn chu kỳ phát triển từ 6 tháng xuống còn 2 tháng, hoặc cách AI điều khiển các giao dịch vốn, tối ưu hóa quản lý thanh khoản DeFi.

Song song đó, yêu cầu về tuân thủ và bảo vệ quyền riêng tư phải được tích hợp ngay từ mã nguồn. Khi token hóa các tài sản thế giới thực (RWA) phát triển, các dự án cần sử dụng các công nghệ như chứng minh không kiến thức để đảm bảo quyền riêng tư, giảm chi phí tin cậy. Những dự án bỏ qua các yêu cầu này sẽ bị xem là “lỗi thời”.

Yêu cầu mang tính quyết định nhất là về thanh khoản và khả năng tương thích hệ sinh thái. Các dự án tiền điện tử cần xác định rõ lộ trình kết nối các kênh thanh khoản tổ chức như ETF hoặc DAT ngay từ vòng hạt giống. Năm 2025, vốn của các tổ chức chiếm 75%, thị trường stablecoin tăng từ 206 tỷ USD lên hơn 300 tỷ USD. Các dự án cạnh tranh dựa trên lời mô tả sẽ ngày càng khó khăn trong việc huy động vốn. Các dự án cần tập trung vào các tài sản phù hợp ETF, xây dựng mối quan hệ hợp tác sớm với các sàn giao dịch, xây dựng các pool thanh khoản. Những đội nhóm nghĩ rằng “đầu tư xong rồi mới tính chuyện niêm yết” sẽ khó tồn tại đến năm 2026.

Dữ liệu cho thấy thực tế khắc nghiệt: 45% dự án tiền điện tử được VC hậu thuẫn đã thất bại, 77% dự án có doanh thu hàng tháng dưới 1.000 USD, 85% dự án token ra mắt năm 2025 đang trong tình trạng âm. Những con số này rõ ràng cho thấy, các dự án thiếu khả năng tạo dòng tiền sẽ không thể sống sót qua vòng huy động tiếp theo.

Tự cứu mình và chuyển đổi của các tổ chức đầu tư: Nhận diện quy tắc mới của năm 2026

Đối với các nhà đầu tư chiến lược và VC, năm 2026 là thời điểm bắt buộc phải thích nghi. Những tổ chức vẫn còn dùng mô hình cũ sẽ thua thiệt rất lớn.

Thị trường đã chuyển từ đầu tư dựa trên đầu cơ sang dựa trên tổ chức. Khi 75% vốn bị kẹt trong các quỹ hưu trí và quỹ phòng hộ, khi nhà đầu tư nhỏ lẻ đều chạy theo các cổ phiếu AI, khi chu kỳ luân chuyển các đồng tiền cạnh tranh rút ngắn từ 60 ngày xuống còn 20 ngày, nếu VC vẫn còn đầu tư theo kiểu lưới những dự án chỉ biết kể chuyện, thì đang chủ động tiêu tốn vốn.

Bằng chứng rõ ràng. Các câu chuyện GameFi và DePIN giảm hơn 75% vào năm 2025, các dự án liên quan đến AI trung bình giảm 50%. Trong đợt thanh lý đòn bẩy vào tháng 10, 190 tỷ USD bị thua lỗ do đòn bẩy — thị trường đã chứng minh một chân lý: chỉ có thực thi và khả năng duy trì mới xứng đáng với vốn. Fuel Network giảm từ 1 tỷ USD xuống còn 11 triệu USD, Berachain giảm 93% từ đỉnh cao, Camp Network mất 96% giá trị vốn hóa, tất cả đều là những bài học đẫm máu.

Các tổ chức phải thay đổi tiêu chuẩn đầu tư căn bản. Từ “câu chuyện có thể kể lớn đến mức nào” chuyển sang “dự án này có thể chứng minh khả năng tạo dòng tiền ngay vòng hạt giống hay không”. Không thể cứ đổ nhiều vốn vào giai đoạn đầu nữa, mà phải tập trung vào một vài dự án hạt giống chất lượng cao, hoặc chuyển sang các vòng trung và cuối. Dữ liệu cho thấy tỷ lệ đầu tư giai đoạn cuối đã đạt 56% — không phải là ngẫu nhiên, mà là kết quả của sự bỏ phiếu bằng chân của thị trường.

Quan trọng hơn, là việc định vị lại lĩnh vực đầu tư. Sự hội nhập giữa AI và tiền điện tử đã không còn là xu hướng nữa, mà đã trở thành thực tế. Dự kiến, năm 2026, các khoản đầu tư trong lĩnh vực AI-crypto sẽ chiếm hơn 50%. Những tổ chức vẫn còn đầu tư vào các đồng tiền cạnh tranh dựa trên lời kể, bỏ qua các yêu cầu về tuân thủ và quyền riêng tư, hoặc không chú ý đến tích hợp AI, sẽ nhận ra rằng dự án của họ không thể tiếp cận thanh khoản, không thể lên các sàn giao dịch chính thống, huống hồ là thoái vốn.

Cuối cùng, phương pháp đầu tư cũng cần tiến bộ. Tiếp cận chủ động sẽ thay thế việc chờ đợi thụ động các bản đề xuất kinh doanh, đẩy nhanh quá trình thẩm định thay vì kéo dài, phản ứng nhanh hơn thay vì thủ tục hành chính. Đồng thời, cần khám phá các cơ hội cấu trúc mới trong thị trường mới nổi — AI Rollups, RWA 2.0, ứng dụng stablecoin trong thanh toán xuyên biên giới, đổi mới fintech tại các thị trường mới nổi.

Chu kỳ “bò giá bốn năm” đã bị phá vỡ. Wintermute rõ ràng chỉ ra rằng, sự phục hồi năm 2026 sẽ không tự nhiên đến, mà cần ít nhất một chất xúc tác mạnh mẽ: hoặc mở rộng ETF sang các tài sản như SOL hoặc XRP, hoặc BTC vượt ngưỡng 100.000 USD lần nữa để tạo ra FOMO, hoặc các câu chuyện mới sẽ thắp lại nhiệt huyết của nhà đầu tư nhỏ lẻ.

VC cần chuyển từ tâm lý “đặt cược tỷ lệ hoàn vốn gấp trăm” sang tâm lý “săn lùng những dự án sống sót”, dùng tầm nhìn dài hạn 5-10 năm thay vì chiến lược đầu tư ngắn hạn.

Ngưỡng quyết định của thị trường tiền điện tử đã đến. Những người thích nghi sớm với tư duy đầu tư chính xác — dù là nhà sáng lập hay nhà đầu tư — sẽ chiếm ưu thế khi dòng thanh khoản trở lại. Còn những người vẫn còn dùng mô hình cũ, tư duy cũ, tiêu chuẩn cũ, sẽ thấy các dự án của mình thất bại từng cái một, token nắm giữ lần lượt về 0, và các kênh thoái vốn đóng cửa từng cái một. Chỉ những dự án có khả năng tạo dòng tiền thực sự, có thể sống đến khi niêm yết trên sàn mới xứng đáng với nguồn vốn của thời đại này.