## Hệ Thống Tiền Tệ Số Hóa: CBDC Là Gì Và Cách Hoạt Động Của Nó

Thời đại mà tiền mặt trong túi biến mất khỏi hình dạng vật lý, chỉ còn tồn tại trên điện thoại thông minh hoặc máy tính—một kịch bản đã ngày càng trở nên thực tế. Trong bối cảnh hơn 130 quốc gia đang phát triển tiền tệ kỹ thuật số của ngân hàng trung ương (CBDC), việc xem xét lại CBDC là gì và nó sẽ ảnh hưởng như thế nào đến tương lai của tài chính là điều đáng giá để suy ngẫm.

## CBDC Như Một Hình Thức Tiến Hóa Của Tiền Tệ Pháp Định

CBDC về bản chất là phiên bản kỹ thuật số của tiền pháp định do ngân hàng trung ương của các quốc gia phát hành và quản lý. Khác với các loại tiền tệ hiện có như đô la Mỹ hay euro, CBDC hoàn toàn dựa trên uy tín của chính phủ và quyền lực của ngân hàng trung ương. Đây là cùng một khái niệm với tiền pháp định mà chính phủ tuyên bố là "đây là tiền tệ", chỉ khác ở chỗ nó tồn tại dưới dạng kỹ thuật số.

Trong khi các loại tiền ảo như Bitcoin hoạt động trên mạng lưới phi tập trung và độc lập, thì CBDC hoàn toàn tập trung. Đặc điểm này giúp CBDC dễ dàng tích hợp vào hệ thống tài chính hiện có và làm cho việc thực thi chính sách tiền tệ trở nên trực tiếp hơn.

## Hai Hình Thức Vận Hành Của CBDC: Loại Bán Lẻ và Loại Giao Dịch Liên Ngân Hàng

CBDC được phân thành hai loại dựa trên đối tượng người dùng.

**CBDC dạng bán lẻ** dành cho người tiêu dùng và doanh nghiệp phổ thông, truy cập qua ví điện tử hoặc ứng dụng di động. Có thể phân thành hai dạng: dựa trên tài khoản ngân hàng trung ương hoặc các trung gian được ủy quyền, và dạng token có thể chuyển khoản P2P giống như tiền mặt vật lý.

Trong khi đó, **CBDC dạng liên ngân hàng** dành cho các tổ chức tài chính như ngân hàng thương mại và các nhà xử lý thanh toán, nhằm tối ưu hóa các giao dịch lớn và thúc đẩy thanh toán liên ngân hàng nhanh chóng. Đặc biệt hữu ích trong giảm chi phí chuyển tiền quốc tế.

## Thách Thức Và Rủi Ro Thực Tế

Việc triển khai CBDC đi kèm với nhiều thách thức. Đầu tiên là lo ngại về quyền riêng tư: khác với tiền mặt vật lý, các giao dịch kỹ thuật số có thể bị chính phủ theo dõi. Ngoài ra, các mối đe dọa từ tấn công mạng cũng không thể bỏ qua. Việc hệ thống CBDC bị xâm phạm hoặc bị hack có thể gây mất niềm tin toàn bộ hệ thống tài chính.

Ảnh hưởng đến ngành ngân hàng hiện tại cũng cần xem xét. Nếu người tiêu dùng chuyển tiền trực tiếp từ ngân hàng thương mại vào ví CBDC, khả năng cho vay của ngân hàng có thể bị hạn chế. Thêm vào đó, việc xây dựng hạ tầng công nghệ, khung pháp lý, và giáo dục cộng đồng đòi hỏi chi phí lớn.

## Lợi Ích Kỳ Vọng Từ Việc Triển Khai

Dù vậy, lợi ích của CBDC hoàn toàn xứng đáng với chi phí triển khai. Không cần trung gian như ngân hàng, ngân hàng trung ương và người dùng có thể giao dịch trực tiếp, giúp rút ngắn thời gian thanh toán và giảm chi phí. Dự báo đến năm 2032, thị trường thanh toán di động toàn cầu sẽ vượt quá 26,53 nghìn tỷ USD, và CBDC sẽ thúc đẩy xu hướng này.

Ngoài ra, thúc đẩy bao gồm tài chính cũng là một lợi ích lớn. Theo Ngân hàng Thế giới, khoảng 1,4 tỷ người trưởng thành không có tài khoản ngân hàng. CBDC giúp mọi người có thể tiếp cận hệ thống tài chính chính thức chỉ cần có điện thoại thông minh, để gửi tiền, tiết kiệm và thực hiện các giao dịch cơ bản.

Chính sách tiền tệ của ngân hàng trung ương cũng sẽ trở nên hiệu quả hơn. Quản lý cung tiền, kiểm soát lạm phát, hoặc áp dụng lãi suất âm sẽ trở nên trực tiếp hơn. Hơn nữa, tất cả các giao dịch đều được ghi lại trên sổ cái kỹ thuật số có thể theo dõi, giúp ngăn chặn rửa tiền, trốn thuế và các tội phạm tài chính khác.

## Tiến Độ Phát Triển CBDC Trên Thế Giới

Để hiểu rõ CBDC là gì, việc xem xét các ví dụ thực tế là rất quan trọng. Bahamas là quốc gia đầu tiên ra mắt "Sand Dollar" vào tháng 10 năm 2020. Sau đó, Jamaica ("Jam-Dex", tháng 7 năm 2022), Nigeria ("e-Naira", tháng 10 năm 2021) đã theo chân.

Châu Á có các bước tiến mạnh mẽ hơn. Trung Quốc đang thử nghiệm quy mô lớn đồng nhân dân tệ kỹ thuật số (e-CNY) tại nhiều thành phố. Ấn Độ bắt đầu dự án "Dự án Rupee số" từ tháng 11 năm 2022 và có kế hoạch mở rộng. Nga phát triển "Ruble số", Brazil phát triển "Drex" và đã bước vào giai đoạn thử nghiệm từ tháng 3 năm 2023.

Các quốc gia phát triển như Thụy Điển ("e-krona"), Hàn Quốc ("Digital Won"), Các Tiểu Vương Quốc Ả Rập Thống Nhất ("Digital Dirham") cũng đang triển khai các dự án thử nghiệm. Liên minh tiền tệ Đông Caribbean (ECCU) với dự án "DCash" cung cấp dịch vụ cho nhiều quốc đảo, cho thấy khả năng tiếp cận khu vực.

## Sự Khác Biệt Cơ Bản Với Tiền Ảo

Để hiểu rõ CBDC là gì, không thể bỏ qua so sánh với tiền ảo. Bitcoin (BTC, hiện $92.87K) và Ethereum (ETH, hiện $3.21K) hoạt động trên blockchain phi tập trung, không có quản trị trung ương. Điều này mang lại quyền riêng tư cao và tự do, nhưng cũng dễ dẫn đến biến động giá lớn.

Trong khi đó, CBDC dựa trên sự hậu thuẫn chính thức của chính phủ, mang lại sự ổn định và tin cậy. Là phương tiện thanh toán kỹ thuật số có quy định, nó ưu tiên duy trì sự ổn định của hệ thống tài chính. Nói cách khác, tiền ảo mang lại tự do và khả năng sinh lợi lớn, còn CBDC đảm bảo sự ổn định và tính chính thức—một mối quan hệ bổ sung cho nhau.

## Kết Luận: Chuẩn Bị Cho Thời Đại Tiền Tệ Kỹ Thuật Số

CBDC không chỉ là số hóa tiền mặt, mà còn là biểu tượng của sự tiến hóa của hệ thống tài chính. Những lợi ích như nâng cao hiệu quả thanh toán, mở rộng bao gồm tài chính, và tăng cường hiệu quả chính sách tiền tệ đi kèm với các rủi ro về quyền riêng tư, an ninh mạng và ổn định tài chính cần được cân nhắc kỹ lưỡng.

Trong bối cảnh các quốc gia đẩy nhanh cạnh tranh phát triển CBDC, việc xem xét toàn diện các yếu tố này để giảm thiểu rủi ro và tối đa hóa lợi ích là điều cần thiết. Tương lai của tiền tệ chắc chắn sẽ số hóa, và CBDC sẽ đóng vai trò trung tâm trong quá trình hình thành đó. Đối với quyết định đầu tư, việc nghiên cứu kỹ lưỡng và tham khảo ý kiến chuyên gia là khuyến nghị hàng đầu.