Mình vừa suy nghĩ về một điều khá thú vị. Tại sao hệ 00 hiện tại lại có vẻ tỉnh táo và hiểu biết hơn so với thế hệ trước? Các phương tiện truyền thông liên tục khen ngợi hệ 00 về cách họ chỉnh chỉa nơi làm việc hay chống lại PUA, nhưng thực ra chuyện đó chỉ là một cách ca ngợi mà thôi.

Nhưng mình nghĩ lý do thực sự không phải vì hệ 00 trở nên thông minh hơn hay minh bạch hơn. Đơn giản là họ đang sống trong một xã hội tương đối ổn định và tương đối trì trệ. Vì thế, dựa trên kinh nghiệm hai mươi năm của mình, họ có thể đưa ra những quyết định sống mà không rơi vào cạm bẫy.

Chẳng hạn như biết rằng không thể tự mình mua nhà ở các thành phố lớn, nên hệ 00 không còn coi việc mua nhà là ý nghĩa của cuộc sống. Hay biết rằng thời đại chia sẻ cổ tức chỉ bằng cách làm việc đã qua, nên dần dần họ cảm thấy tự hào khi nằm bẹp và xấu hổ khi phải vật lộn. Tỷ lệ kết hôn cũng sẽ tiếp tục giảm bởi vì hệ 00 nhận ra rằng hôn nhân có lợi ích hạn chế nhưng rủi ro lại rất lớn.

Nhưng điều quan trọng là những quan niệm này đúng không phải vì hệ 00 đã trưởng thành mà vì tàu của thời đại đã chậm lại. Những khái niệm mà họ hình thành khi còn trẻ sẽ gắn bó với họ suốt đời, từ tuổi trẻ đến tuổi già.

Ngược lại, thế hệ sinh năm 1980 thì khác. Họ trải qua vô số quá trình tin tưởng rồi nghi ngờ rồi sụp đổ rồi tái định hình lại. Thời ông cha họ sinh ra, tỷ lệ đô thị hóa chưa vượt quá 30%. Khi họ còn đi học, đó là thời kỳ hệ thống có nhiều biến động, bát cơm sắt bị đập nát, người trong hệ thống ra biển kiếm tiền. Những thay đổi này liên tục tát vào mặt họ, khiến họ phải suy ngẫm lại từ đầu.

Nửa đầu đời của thế hệ 1980 là một quá trình liên tục bị tát vào mặt. Họ trải qua những giai đoạn bối rối, do dự, khi kinh nghiệm hôm qua không còn áp dụng cho hôm nay, và cách sống hôm nay sẽ là con đường chết vào ngày mai. Vì vậy, trong mắt người khác, họ có vẻ bối rối và hiểu biết về thế giới kém hơn.

Nhưng thực ra, những người sinh vào những năm 1970 và 1980 đã trải qua những thay đổi mạnh mẽ ở ba loại hình xã hội: nông nghiệp, công nghiệp và thông tin. Còn hệ 00 thì từ khi có thể nhớ được, bối cảnh thế giới đã như thế nào và sẽ như thế nào khi họ lớn lên. Giá nhà cao, cường độ lao động cao, nguyên tử hóa, tình trạng độc thân, tiền lương trì trệ, tỷ lệ sinh thấp những vấn đề này sẽ không thay đổi nhiều trong hai mươi năm tới.

Điều này cũng có nghĩa là hệ 00 không phải trải qua quá trình định hình lại nhiều lần cách nhìn của họ như cha mẹ họ. Những quan niệm khi còn trẻ sẽ ở lại với họ suốt cuộc đời.

Nhưng mình thấy đây cũng là một nỗi buồn. Bởi vì hỗn loạn có nghĩa là thay đổi, thay đổi cũng có nghĩa là cơ hội. Trong một môi trường có nhiều thay đổi, con người sẽ không thức tỉnh mà chỉ cảm thấy hoang mang. Tuy nhiên, nhiều người sinh năm 2000 lại cho rằng mình tỉnh táo và minh bạch.

Đằng sau việc giả vờ nằm xuống và bình tĩnh là sự bảo thủ và hẹp hòi trong suy nghĩ, mất đi sự nhạy cảm và mong muốn khám phá cuộc sống thực. Đây không phải là nhìn thấu, chỉ là một phương pháp chiến thắng tinh thần bất lực mà thôi.