Metaverse – khái niệm này đã xuất hiện trong tưởng tượng của chúng ta gần 30 năm rồi, nhưng mãi đến gần đây nó mới thực sự trở thành chủ đề nóng. Lý do? Khi Mark Zuckerberg quyết định đổi tên Facebook thành Meta và Epic Games huy động 1 tỷ USD để biến Fortnite thành một phần của metaverse, mọi người bắt đầu nhận ra đây không chỉ là một ý tưởng khoa viễn tưởng nữa.

Vậy metaverse thực chất là gì? Nói một cách đơn giản, nó là một thế giới ảo được xây dựng từ Internet và các công nghệ như VR, AR. Trong đó, bạn có thể tương tác, sáng tạo, và sở hữu tài sản giống như trong thế giới thực. Tưởng tượng Ready Player One – đó chính là một ví dụ hoàn hảo về metaverse mà mọi người hình dung.

Thứ thú vị là metaverse không phải ý tưởng mới. Từ này lần đầu xuất hiện trong tiểu thuyết khoa học viễn tưởng 'Snow Crash' của Neal Stephenson vào năm 1992. Tác giả đã mô tả nó như một không gian cyberpunk nơi mọi người có thể kết nối với nhau. Từ 'metaverse' bao gồm 'meta' (ngoài) và 'verse' (vũ trụ) – tức là một thế giới song song bên ngoài thực tại của chúng ta.

Nhưng tại sao metaverse lại trở nên phổ biến bây giờ? Theo tôi, nó đáp ứng một nhu cầu sâu sắc của con người – khám phá vượt ra ngoài giới hạn. Đại dịch COVID-19 cũng tăng tốc độ phát triển này. Khi mọi người không thể gặp gỡ trực tiếp, metaverse trở thành nơi lý tưởng để tương tác. Ngoài ra, với công nghệ phát triển, chúng ta có thể tạo ra những trải nghiệm gần như thực tế mà không cần phải chờ đợi công nghệ phần cứng hoàn thiện.

Các đặc điểm chính của metaverse bao gồm: tính bền vững (hoạt động liên tục), sự đắm chìm (trải nghiệm chân thực), tính mở (sáng tạo không giới hạn), và hệ thống kinh tế riêng. Nó được xây dựng trên 4 lớp – lớp nền tảng Internet, lớp cơ sở hạ tầng (phần cứng + công nghệ như blockchain, AI), lớp nội dung (game, ứng dụng), và cuối cùng là true metaverse layer khi tất cả phát triển đủ.

Có nhiều dự án đã bắt đầu xây dựng metaverse. Minecraft, GTA V, Roblox là những ví dụ truyền thống. Trong không gian crypto, Decentraland và The Sandbox cho phép người chơi sở hữu đất đai dưới dạng NFT và xây dựng thế giới của riêng họ. Tuy nhiên, các ứng dụng hiện tại vẫn còn hạn chế – trải nghiệm chưa thực sự chân thực, tương tác giữa các platform vẫn rất hạn chế.

Quy mô tiềm năng của metaverse là khổng lồ. Theo LD Capital, ngành này bao gồm hai thành phần chính: cơ sở hạ tầng phần cứng (đạt khoảng 862 tỷ USD năm 2020 với tốc độ tăng 9,4%/năm) và nội dung metaverse (khoảng 170 tỷ USD hiện tại). Khi các công nghệ thực tế tăng cường được áp dụng rộng rãi, quy mô này có thể vượt qua hàng nghìn tỷ USD.

Nhưng tại sao blockchain lại quan trọng cho metaverse? Các platform hiện tại như Facebook, Fortnite, Roblox có vấn đề: tương tác giữa các nền tảng rất hạn chế, tài sản ảo không thực sự thuộc về bạn (có thể mất nếu công ty thay đổi chính sách), và bạn không có quyền kiểm soát thực sự. Blockchain giải quyết tất cả điều này. Nó cho phép khả năng mở rộng (các blockchain như Solana, Avalanche, Polkadot đã giải quyết vấn đề tốc độ), tương tác giữa các chuỗi (cross-chain), quyền sở hữu thực sự thông qua NFT, và bảo mật cao. DeFi cũng cung cấp hệ thống kinh tế số linh hoạt cho metaverse.

Để xây dựng một metaverse thực sự trong không gian crypto, cần ba yếu tố: (1) blockchain được tối ưu hóa với khả năng mở rộng cao, phí thấp, tốc độ nhanh – như Solana, Mina, Avalanche, Polygon, Cosmos, NEAR, Flow, Theta; (2) các dapp phục vụ metaverse – nền tảng gaming, NFT marketplace, DeFi; (3) công nghệ cross-chain để kết nối các hệ sinh thái.

Hiện tại, mặc dù các công ty công nghệ lớn đã bắt đầu đầu tư vào metaverse, nhưng nó vẫn chỉ là concept cho tương lai chứ chưa bùng nổ. Thị trường VR năm 2021 chỉ đạt 22 tỷ USD, nhưng dự kiến sẽ tăng 18%/năm, đạt 70 tỷ USD vào 2028. Thiết bị VR vẫn còn đắt tiền và chưa phổ biến. Nội dung metaverse hiện tại cũng chưa thực sự hấp dẫn bằng các trò chơi truyền thống.

Vậy cơ hội đầu tư ở đâu? Thay vì đầu tư trực tiếp vào các dự án metaverse hiện tại (vì chúng vẫn chưa đủ hấp dẫn), bạn có thể tìm kiếm cơ hội từ các nền tảng blockchain cơ sở hạ tầng, các ứng dụng DeFi, NFT marketplace, hoặc công nghệ cross-chain. Khi các gã khổng lồ công nghệ tiếp tục cung cấp thông tin về metaverse, những 'sóng nhỏ' sẽ xuất hiện. Và khi cơ sở hạ tầng và nội dung của metaverse trở nên hoàn thiện, sự bùng nổ thực sự sẽ đến.

Tóm lại, metaverse là tương lai, nhưng tương lai đó vẫn còn cách chúng ta một khoảng. Tuy nhiên, với sự tham gia của những ông lớn công nghệ và tiến bộ của blockchain, chúng ta có mọi lý do để lạc quan về tiềm năng của nó. Hiện tại, điều quan trọng là theo dõi sự phát triển của công nghệ và cơ sở hạ tầng, thay vì vội vàng đầu tư vào các dự án metaverse chưa trưởng thành.