Kiến thức nền tảng về giao dịch tiền điện tử: Cách nhận biết đặt lệnh và khớp lệnh

Lệnh Maker trong tiền điện tử là gì?

Định nghĩa lệnh Maker

Lệnh Maker là việc tạo lệnh mới trên sàn giao dịch tiền điện tử, tức là bạn đề xuất một điều kiện giao dịch cụ thể về giá và số lượng vào sổ lệnh, rồi chờ người khác đến khớp. Vì lệnh này được thêm vào sổ lệnh, trở thành ứng viên giao dịch tiềm năng, hành động này đã tạo ra thanh khoản cho thị trường, nên gọi là Maker (người tạo lập thị trường).

Nói một cách dễ hiểu, khi bạn đặt lệnh giới hạn trên sàn, ví dụ “tôi muốn mua 1 Bitcoin với giá 50.000 USD”, lệnh đó sẽ vào sổ lệnh và nằm đó chờ khớp. Đến khi có người bán đồng ý với giá đó, lệnh của bạn sẽ được thực hiện. Từ đó có khái niệm “lệnh treo”.

Các loại lệnh Maker

Lệnh Maker chia thành hai loại cơ bản: lệnh mua và lệnh bán:

• Lệnh mua (Bid Order): Người mua đặt lệnh trên sổ lệnh với giá mong muốn mua một loại tiền điện tử. Ví dụ, đặt lệnh mua Bitcoin giá 49.000 USD, khi thị trường giảm về mức này lệnh sẽ được khớp.

• Lệnh bán (Ask Order): Người bán đặt lệnh trên sổ lệnh với giá mong muốn bán một loại tiền điện tử. Ví dụ, đặt lệnh bán Bitcoin giá 51.000 USD, khi thị trường tăng lên mức này lệnh sẽ được thực hiện.

Khi bạn đặt lệnh Maker, sàn sẽ không khớp lệnh ngay mà giữ lệnh trên sổ, chờ đối tác chấp nhận điều kiện giá của bạn. Cơ chế này giúp bạn kiểm soát giá giao dịch chính xác hơn thay vì phải theo giá thị trường tại thời điểm hiện tại.

Vai trò và lợi ích của lệnh Maker

Lệnh Maker chủ yếu giúp “gia tăng thanh khoản thị trường tiền điện tử”, ổn định thị trường và giúp các nhà giao dịch khác dễ tìm đối tác, từ đó giảm chi phí giao dịch tổng thể. Do đóng góp tích cực cho thị trường, Maker thường được các sàn ưu đãi.

• Ưu đãi phí giao dịch: Nhiều sàn tiền điện tử áp dụng phí giao dịch Maker thấp hơn, thậm chí có sàn miễn phí hoặc hoàn phí âm (trả hoa hồng). Điều này rất quan trọng với các nhà giao dịch khối lượng lớn hoặc tần suất cao, vì chỉ cần chênh 0,1% phí, tổng chi phí cũng khác biệt lớn khi giao dịch nhiều.

• Kiểm soát giá: Khi đặt lệnh mua hoặc bán ở giá mong muốn, bạn có thể thực hiện chiến lược hiệu quả hơn. Ví dụ, nếu bạn đánh giá giá hợp lý của một loại tiền điện tử là 100 USD mà giá thị trường là 105 USD, bạn đặt lệnh mua ở 100 USD và chờ giá giảm về đó. Bạn giao dịch đúng phân tích của mình, không phải chấp nhận giá thị trường không mong muốn.

• Linh hoạt chiến lược: Lệnh Maker cho phép bạn đặt nhiều lệnh ở các mức giá khác nhau để xây dựng chiến lược phức tạp. Ví dụ, đặt nhiều lệnh mua/bán ở các vùng giá khác nhau để gom dần hoặc chốt lời từng phần.

Lệnh Taker trong tiền điện tử là gì?

Định nghĩa lệnh Taker

Lệnh Taker là hành động thực hiện ngay các lệnh đã có trên thị trường. Khi bạn chọn mua/bán ngay theo giá thị trường, bạn sẽ “ăn” các lệnh đã được treo trên sổ, nên gọi là Taker (người nhận thanh khoản). Bản chất lệnh Taker là hoàn thành giao dịch nhanh theo giá thị trường, không tạo lệnh mới chờ ghép, nên được xem là “tiêu thụ thanh khoản thị trường”.

Ví dụ, sổ lệnh có người bán 1 Bitcoin giá 50.000 USD, bạn nhấn “mua ngay” ở giá này thì giao dịch sẽ được khớp ngay - bạn là Taker, tiêu thụ thanh khoản có sẵn.

Các loại lệnh Taker

Lệnh Taker chủ yếu gồm hai loại:

• Lệnh mua thị trường: Mua ngay với giá bán tốt nhất trên thị trường (giá bán thấp nhất). Đảm bảo giao dịch được thực hiện ngay, nhưng không kiểm soát tuyệt đối giá, thị trường thanh khoản thấp hoặc biến động mạnh có thể khiến giá thực tế lệch kỳ vọng.

• Lệnh bán thị trường: Bán ngay với giá mua tốt nhất trên thị trường (giá mua cao nhất). Đảm bảo giao dịch được thực hiện ngay nhưng nếu thị trường không sâu, có thể bị trượt giá, tức giá thực tế thấp hơn mong muốn.

Lệnh Taker nghĩa là bạn ưu tiên tốc độ hơn tối ưu giá, sẵn sàng chấp nhận điều kiện thị trường để hoàn tất giao dịch nhanh chóng. Cách này phù hợp với các tình huống cần xử lý nhanh, nhưng thường chịu phí cao hơn.

Vai trò và rủi ro của lệnh Taker

Lợi thế lớn nhất của lệnh Taker là tốc độ, giúp hoàn tất giao dịch tiền điện tử cực nhanh, nhất là khi thị trường biến động mạnh. Tuy nhiên, sự tiện lợi đi kèm chi phí cao hơn, chủ yếu là phí và rủi ro trượt giá.

• Lợi thế tốc độ: Khi thị trường xuất hiện tin lớn hoặc biến động mạnh, khớp lệnh nhanh giúp tận dụng cơ hội hoặc hạn chế thua lỗ. Ví dụ, khi giá giảm mạnh, bán nhanh sẽ giảm lỗ; hoặc khi có tin tốt, mua nhanh sẽ tranh thủ cơ hội tăng giá.

• Phí cao: Lệnh Taker tiêu thụ thanh khoản có sẵn nên sàn thường thu phí cao hơn. Mức phí này có thể từ 0,05% đến 0,2%, với nhà giao dịch tần suất cao sẽ ảnh hưởng lớn đến tổng lợi nhuận.

• Rủi ro trượt giá: Thị trường thanh khoản thấp hoặc giao dịch lớn, lệnh thị trường có thể không khớp hết ở giá mong muốn. Ví dụ, bạn muốn mua 10 Bitcoin ở giá 50.000 USD nhưng sổ lệnh chỉ có 5 Bitcoin ở giá đó, 5 Bitcoin còn lại phải mua ở giá 50.100 USD hoặc cao hơn, đây là trượt giá.

So sánh lệnh Maker và Taker

So sánh về thanh khoản thị trường

• Lệnh Maker: Tăng thanh khoản cho thị trường tiền điện tử. Mỗi lệnh Maker tạo ra cơ hội giao dịch mới, làm sổ lệnh phong phú hơn và giúp các nhà giao dịch có nhiều lựa chọn. Hành động này giúp thị trường ổn định, giảm biến động giá nên được sàn đánh giá cao.

• Lệnh Taker: Giảm thanh khoản cho thị trường tiền điện tử. Lệnh Taker là quá trình xóa đi các lệnh có sẵn trên sổ, làm giảm số lựa chọn giao dịch. Dù là hoạt động bình thường, nhưng khớp lệnh quá nhiều có thể làm sổ lệnh mỏng đi, tăng biến động giá.

So sánh tốc độ giao dịch

• Lệnh Maker: Thời gian khớp không xác định, phải chờ đối tác trên thị trường chấp nhận giá của bạn. Khi thị trường sôi động, thanh khoản cao, lệnh Maker có thể khớp rất nhanh; nhưng nếu thị trường yên ắng hoặc giá bạn đặt lệch xa thị trường, có thể phải chờ lâu hoặc không khớp được.

• Lệnh Taker: Gần như khớp ngay lập tức, chỉ mất vài giây. Đây là ưu điểm lớn nhất của lệnh Taker, phù hợp với chiến lược cần ra vào thị trường nhanh chóng.

So sánh cấu trúc phí giao dịch

• Phí Maker: Thường thấp, nhiều sàn áp dụng từ 0,05% đến 0,1%, một số còn hoàn phí âm (trả hoa hồng). Ví dụ, có nơi lệnh Maker không chỉ miễn phí mà còn được hoàn 0,01% đến 0,02%, rất hấp dẫn với nhà giao dịch lớn.

• Phí Taker: Cao hơn, thường từ 0,1% đến 0,2%, do lệnh Taker tiêu thụ thanh khoản thị trường. Với nhà giao dịch lớn hoặc tần suất cao, chênh lệch phí này ảnh hưởng rõ đến chi phí và lợi nhuận tổng thể.

Khả năng kiểm soát giá giao dịch

• Lệnh Maker: Kiểm soát giá giao dịch tuyệt đối, chỉ khớp ở giá bạn đặt hoặc tốt hơn. Nhờ đó, bạn thực hiện đúng chiến lược, không phải chấp nhận giá bất lợi do biến động thị trường.

• Lệnh Taker: Chấp nhận giá thị trường, không kiểm soát tuyệt đối giá khớp. Khi thị trường biến động mạnh hoặc thanh khoản thấp, dễ gặp trượt giá lớn.

Nên dùng Maker hay Taker trong trường hợp nào?

Tình huống nên sử dụng lệnh Maker

• Ưu tiên kiểm soát giá: Nếu bạn có yêu cầu rõ về giá mua/bán và không cần giao dịch ngay, hãy dùng lệnh Maker. Ví dụ, bạn đánh giá hợp lý là 100 USD, dù giá thị trường 105 USD, bạn vẫn chờ về 100 USD mới mua.

• Tiết kiệm chi phí giao dịch: Khi muốn giảm phí, đặc biệt với giao dịch lớn hoặc tần suất cao, hãy ưu tiên Maker. Với nhà giao dịch chuyên nghiệp, khoản phí này ảnh hưởng lớn đến lợi nhuận.

• Đầu tư dài hạn: Nếu xây dựng vị thế hoặc chốt lời từng phần trong thời gian dài, đặt nhiều lệnh Maker ở các mức giá khác nhau sẽ phù hợp hơn.

• Thị trường ổn định: Khi thị trường yên ắng, không cần giao dịch gấp, dùng Maker để khớp giá tốt và phí thấp.

• Giao dịch chiến lược: Khi xác định được hỗ trợ/kháng cự qua phân tích kỹ thuật, hãy đặt lệnh Maker ở các vùng giá này để chờ khớp tự động.

Tình huống nên sử dụng lệnh Taker

• Yêu cầu thực hiện nhanh: Khi bạn cần giao dịch ngay, không muốn bị giá biến động ảnh hưởng, hãy chọn Taker. Ví dụ, có tin xấu cần cắt lỗ ngay, hoặc tin tốt cần mua nhanh.

• Thị trường biến động mạnh: Khi thị trường tăng/giảm nhanh, lệnh Maker dễ bị lạc giá hoặc không khớp. Khi đó dùng Taker đảm bảo bạn tham gia hoặc rời thị trường kịp thời, dù phí cao và có thể trượt giá.

• Chiến lược phá vỡ: Khi giá vượt vùng kỹ thuật quan trọng, thường biến động rất mạnh. Dùng Taker giúp bạn theo kịp xu hướng, không bỏ lỡ thời điểm.

• Thực hiện cắt lỗ: Khi giá chạm điểm cắt lỗ, thoát nhanh quan trọng hơn tối ưu giá. Lệnh thị trường giúp đảm bảo cắt lỗ được thực hiện, tránh tổn thất nặng hơn.

• Giao dịch nhỏ: Với số tiền nhỏ, phí chênh lệch không đáng kể, nên ưu tiên tốc độ hơn tiết kiệm chi phí.

Phí giao dịch ảnh hưởng thế nào đến chiến lược giao dịch tiền điện tử?

Khi lựa chọn chiến lược giao dịch, phí là yếu tố quan trọng không thể bỏ qua. Phí sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến lợi nhuận, nhất là với các chiến lược giao dịch tần suất cao hoặc biên lợi nhuận thấp, phí có thể quyết định thành bại.

• Nhà giao dịch tần suất cao: Với người giao dịch hàng chục, hàng trăm lần mỗi ngày, phí tích lũy rất lớn. Nếu mỗi giao dịch lệch 0,1% phí, 100 lần/ngày, tổng phí lệch là 10%, đủ để “ăn” hết lợi nhuận. Vì vậy, họ thường ưu tiên dùng Maker để tiết kiệm phí, tăng tổng lợi nhuận. Nhiều nhà giao dịch chuyên nghiệp còn chọn sàn hoàn phí Maker để biến phí thành thu nhập.

• Nhà đầu cơ ngắn hạn: Tìm kiếm cơ hội từ biến động giá ngắn, thời gian quan trọng hơn chi phí. Họ chọn Taker để vào/ra thị trường nhanh, nắm bắt cơ hội ngắn ngủi. Dù phí cao, nếu bắt trúng sóng lớn thì vẫn xứng đáng.

• Nhà đầu tư dài hạn: Người đầu tư lâu dài giao dịch ít, nên ưu tiên Maker, kiên nhẫn chờ giá đẹp. Thời gian chờ có thể vài ngày, vài tuần, nhưng phí thấp giúp tăng lợi nhuận tổng thể.

• Nhà giao dịch arbitrage: Giao dịch chênh lệch giá giữa các sàn hoặc tam giác, lợi nhuận thường nhỏ (từ 0,5% đến 2%), nên phí ảnh hưởng cực lớn. Họ phải tính toán kỹ lưỡng để chọn loại lệnh tối ưu, đảm bảo chiến lược sinh lời.

Chọn loại lệnh nào phù hợp với thị trường tiền điện tử?

Việc chọn loại lệnh phù hợp với trạng thái thực tế của thị trường có ý nghĩa lớn trong việc nâng cao tỷ lệ giao dịch thành công và tối ưu chi phí. Từng hoàn cảnh thị trường cần có chiến lược đặt lệnh riêng.

• Thị trường ổn định: Khi thị trường yên ắng, giá ít biến động, Maker thường có điều kiện giao dịch tốt hơn. Sổ lệnh sâu, lệnh giới hạn bạn đặt xác suất khớp cao trong thời gian hợp lý. Thanh khoản thấp thì Maker vừa tiết kiệm phí vừa tránh trượt giá. Nên đặt lệnh mua ở vùng hỗ trợ, bán ở vùng kháng cự và chờ giá chạm đến.

• Thị trường biến động mạnh: Khi thị trường biến động lớn, giá tăng/giảm nhanh, Maker có thể nhanh chóng thành không phù hợp. Ví dụ, đặt mua ở 50.000 USD, nhưng chỉ vài phút sau giá xuống 48.000 USD, bạn bỏ lỡ giá tốt hơn; hoặc bán ở 50.000 USD, giá tăng lên 52.000 USD, bạn mất cơ hội lãi cao hơn. Khi đó dùng Taker giúp tham gia kịp thời, dù phải chịu phí cao và trượt giá.

• Sự kiện tin tức: Khi có tin lớn như thay đổi chính sách, cập nhật dự án, số liệu vĩ mô..., giá phản ứng rất nhanh. Nếu muốn giao dịch theo tin tức, Taker thường phù hợp vì giá có thể điều chỉnh trong vài giây, Maker dễ không khớp kịp.

• Đánh giá thanh khoản: Trước khi chọn loại lệnh, nên xem thanh khoản của cặp giao dịch. Với coin lớn như Bitcoin, Ethereum, sổ lệnh dày, Taker ít trượt giá; với coin nhỏ thanh khoản thấp, Taker dễ trượt giá mạnh, nên chia nhỏ Maker sẽ an toàn hơn.

• Chọn thời điểm giao dịch: Các khung giờ giao dịch của châu Á, Âu, Mỹ trùng nhau thì thanh khoản cao, Taker ít trượt giá; còn ban đêm, thị trường ít người, Maker sẽ an toàn hơn.

Lời khuyên cho người mới về lệnh Maker và Taker

Với người mới giao dịch tiền điện tử, hiểu và sử dụng đúng Maker và Taker sẽ giúp giảm chi phí, kiểm soát rủi ro và xây dựng tư duy giao dịch bài bản.

• Nên bắt đầu từ Maker: Hãy thử giao dịch với Maker trước để làm quen với nhịp thị trường tiền điện tử, quan sát biến động giá và cách lệnh được khớp. Đặt lệnh Maker giúp tránh giao dịch cảm tính với giá bất lợi, rèn luyện kỷ luật và kiên nhẫn. Đồng thời, phí thấp sẽ tiết kiệm chi phí khi mới học.

• Hiểu sổ lệnh: Sổ lệnh là lõi của giao dịch tiền điện tử, hiển thị toàn bộ lệnh mua/bán chờ khớp. Quan sát sổ lệnh sẽ biết số lượng và độ sâu các lệnh ở từng giá, hiểu cung cầu. Nhờ đó, bạn đặt Maker hợp lý, tăng xác suất khớp. Ví dụ, thấy nhiều lệnh mua ở một giá, đó là vùng hỗ trợ, bạn có thể đặt lệnh mua cao hơn một chút.

• Đặt giá hợp lý: Người mới hay đặt Maker quá xa giá thị trường, kết quả lệnh không khớp lâu. Nên dựa vào giá hiện tại, biên độ gần đây, phân tích kỹ thuật để chọn giá vừa hấp dẫn vừa thực tế. Thông thường, đặt trong khoảng 1-3% quanh giá thị trường sẽ dễ khớp.

• Tập luyện với số tiền nhỏ: Trước khi giao dịch lớn, hãy luyện tập với số tiền nhỏ để trải nghiệm sự khác nhau giữa hai loại lệnh và cách chúng vận hành trong các tình huống khác nhau. Trải nghiệm thực tế giúp cảm nhận thị trường tốt hơn lý thuyết.

• Ghi chép và phân tích: Hãy ghi lại loại lệnh, giá khớp, phí... của mỗi giao dịch, phân tích định kỳ loại nào tối ưu với từng tình huống. Việc phản tư này giúp tối ưu chiến lược và nâng cao trình độ.

• Kiểm soát cảm xúc: Người mới dễ bị tác động cảm xúc bởi biến động giá, thường vội dùng Taker. Hãy lên kế hoạch rõ về giá mua, bán, cắt lỗ... và ưu tiên dùng Maker để thực hiện, tránh bị cảm xúc lấn át quyết định.

• Học thêm kỹ năng nâng cao: Khi đã thành thạo Maker và Taker, hãy tìm hiểu thêm các loại lệnh nâng cao như stop loss, take profit, iceberg... Các công cụ này giúp xây dựng chiến lược phức tạp, nâng cao hiệu quả giao dịch.

Nghệ thuật sử dụng Maker và Taker trong giao dịch tiền điện tử

Maker và Taker là hai khái niệm nền tảng nhất trong giao dịch tiền điện tử, đại diện cho cân bằng giữa tốc độ và chi phí, chủ động và bị động, kiểm soát và linh hoạt. Hiểu rõ đặc điểm và tình huống áp dụng là nền tảng bắt buộc cho mọi nhà giao dịch.

Maker phù hợp với ai muốn kiểm soát giá giao dịch, tiết kiệm chi phí và không cần khớp lệnh ngay. Bằng lệnh giới hạn, bạn có thể kiên nhẫn chờ giá lý tưởng, cung cấp thanh khoản cho thị trường và hưởng phí thấp hoặc hoàn phí. Cách này đặc biệt phù hợp với nhà đầu tư dài hạn, nhà giao dịch tần suất cao và thị trường ổn định.

Taker phù hợp với ai ưu tiên tốc độ, cần giao dịch nhanh và sẵn sàng chấp nhận giá thị trường. Lệnh thị trường giúp bạn mua/bán chỉ trong vài giây, nắm bắt cơ hội hoặc phòng ngừa rủi ro kịp thời. Cách này hợp với nhà đầu cơ ngắn hạn, giao dịch phá vỡ và thị trường biến động mạnh, dù phải chịu phí cao và trượt giá.

Nhà giao dịch thành công không cố định một loại lệnh mà linh hoạt chọn theo tình huống. Họ đánh giá thị trường, mục tiêu, thời gian, quy mô vốn... để chọn chiến lược phù hợp. Ví dụ, chia nhỏ Maker để mua vào dài hạn, hoặc dùng Taker để thoát nhanh khi thị trường biến động bất ngờ.

Người mới nên bắt đầu từ Maker, quan sát sổ lệnh và vận hành thị trường để xây dựng cảm nhận giao dịch. Khi có kinh nghiệm, bạn sẽ biết khi nào nên dùng loại nào và cân bằng giữa chi phí - tốc độ tối ưu nhất.

Thành thạo nghệ thuật sử dụng hai loại lệnh này sẽ giúp giảm chi phí, tăng hiệu quả giao dịch, rèn kỷ luật và quan sát thị trường. Đây là nền tảng để xây dựng chiến lược phức tạp, dù đầu tư ngắn hay dài hạn, vận dụng Maker và Taker hợp lý luôn là chìa khóa thành công trên thị trường tiền điện tử. Không có loại lệnh nào tuyệt đối tốt nhất, chỉ có lựa chọn phù hợp nhất từng lúc. Qua học hỏi, thực hành, phản tư liên tục, bạn sẽ ngày càng thành thạo công cụ này và tiến xa hơn trên con đường giao dịch tiền điện tử.

Câu hỏi thường gặp

Lệnh Maker và Taker là gì? Khác biệt thế nào?

Maker chủ động tạo lệnh vào sổ và chờ người khác khớp, thường được phí thấp. Taker thực hiện lệnh có sẵn trên thị trường, giao dịch nhanh nhưng phí cao hơn. Maker tăng thanh khoản, Taker tiêu hao thanh khoản.

Maker và Taker khác gì nhau về phí giao dịch?

Phí Maker và Taker đều tính trên tổng giá trị giao dịch nhưng mức phí khác nhau. Maker thường được phí thấp hoặc hoàn phí vì tăng thanh khoản, Taker bị phí cao hơn vì tiêu hao thanh khoản. Mức phí cụ thể tuỳ từng sàn.

Làm sao dùng Maker để giảm chi phí giao dịch trên sàn?

Chọn Maker thay vì Taker để tiết kiệm phí. Đặt giá Maker hợp lý và kiên nhẫn chờ khớp. Đồng thời, nâng cấp VIP để được phí thấp, duy trì chiến lược Maker lâu dài sẽ giúp giảm chi phí tổng thể rõ rệt.

Lệnh Taker có khớp ngay không? Lệnh Maker phải chờ bao lâu mới khớp?

Lệnh Taker sẽ được khớp ngay vì thực hiện với lệnh Maker có sẵn trên thị trường. Thời gian chờ khớp của Maker phụ thuộc có người chấp nhận giá hay không, có thể chỉ vài giây đến vài giờ, không xác định chính xác.

Nếu Maker không khớp thì sao? Có thể huỷ lúc nào cũng được không?

Lệnh Maker không khớp sẽ còn hiệu lực cho đến khi được khớp hoặc bạn chủ động huỷ. Bạn có thể huỷ bất cứ lúc nào, hoặc sàn tự động huỷ nếu hết hạn, không phát sinh chi phí.

Người mới nên dùng Maker hay Taker để giao dịch?

Người mới nên ưu tiên Maker. Maker không khớp ngay, giúp tránh tác động thị trường và phí thấp. Taker phù hợp với người có kinh nghiệm, giao dịch khi thị trường biến động nhanh. Tuỳ nhu cầu mà lựa chọn.

Maker và Taker ảnh hưởng thế nào đến thanh khoản thị trường?

Maker tăng thanh khoản, giúp sổ lệnh dày hơn. Taker tiêu hao thanh khoản vì khớp lệnh ngay. Phí Maker thường thấp hơn Taker để khuyến khích cung cấp thanh khoản cho thị trường.

Chọn giá Maker thế nào theo thị trường?

Dự báo giá tăng thì đặt Maker mua ở vùng giá thấp, dự báo giá giảm thì đặt Maker bán ở vùng giá cao. Nên điều chỉnh giá Maker theo xu hướng và biến động để tăng khả năng khớp lệnh.